Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 października 2022 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 29 września 2022 roku w Rybniku

sprawy z powództwa W. K., B. K.

przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie

1.  oddala powództwo główne tj. w zakresie kwoty 46 239,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 07 sierpnia 2019 roku do dnia zapłaty;

2.  ustala nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt Hipoteczny nr KH/ (...) zawartej w dniu 16 kwietnia 2008 roku pomiędzy powodami W. K. i B. K. jako kredytobiorcami a pozwaną Bankiem (...) Spółką Akcyjną w W. jako kredytodawcą,

3.  zasądza od pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 92 826,70 zł (dziewięćdziesiąt dwa tysiące osiemset dwadzieścia sześć złotych siedemdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty;

4.  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

5.  znosi pomiędzy stronami koszty procesu.

Sygn. akt I C 895/21

UZASADNIENIE

Powodowie B. K. i W. K. w ostatecznie sprecyzowanym powództwie wnieśli o zasądzenie od pozwanej Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na ich rzecz łącznie kwoty 46 239,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 sierpnia 2019 roku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez nich na rzecz pozwanej w okresie od dnia 24 marca 2010 roku do 27 czerwca 2019 roku (pkt. I.1 pozwu) w związku z zastosowaniem w umowie kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 16 kwietnia 2008 roku niedozwolonych postanowień umownych.

Ponadto, powodowie zgłosili żądania ewentualnie w przypadku nieuznania powyższych żądań, w wyniku przyjęcia przez Sąd, że strony nie pozostają związane stosunkiem prawnym kredytu i istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności umowy, wnieśli o:

1)  zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 92 826,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 sierpnia 2019 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez nich na rzecz pozwanej w okresie od dnia 24 marca 2011 roku do 27 czerwca 2019 roku w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 16 kwietnia 2008 roku (pkt. II. 1 pozwu);

2)  ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu w związku z nieważnością umowy kredytu nr KH/ (...) z dnia 16 kwietnia 2008 roku zawartej pomiędzy stronami (pkt. II. 2 pozwu).

W każdym z przypadków strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kosztów postępowania, według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw w wysokości 34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powodowie wyjaśniali, że istotą przedmiotowej sprawy był fakt posłużenia się przez pozwaną przedsiębiorcę we wzorcu umownym, inkorporowanym następnie do stosunku umownego zawartego z nimi, klauzulami abuzywnymi służącymi do waloryzacji kwoty udzielonego kredytu złotowego do kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Na skutek zastosowania przez stronę pozwaną wadliwego, niedopuszczalnego w obrocie konsumenckim, mechanizmu waloryzacji, co zostało szczegółowo opisane w uzasadnieniu pozwu, nie są związani postanowieniami umowy w tym zakresie. Z uwagi na brak jednolitego stanowiska doktryny i orzecznictwa w zakresie jaki skutek należy nadawać eliminacji tychże klauzul z umów kredytu wystąpili z roszczeniem głównym i ewentualnym. Mając na uwadze powyższe powodowie w pierwszej kolejności domagali się ustalenia bezskuteczności niedozwolonych klauzul zawartych w umowie kredytu oraz zwrotu świadczeń nienależnych uiszczonych na rzecz pozwanej w oparciu o te klauzule. Świadczenia te wyrażają się różnicą pomiędzy kwotą faktycznie wpłaconą przez nich w wykonaniu umowy kredytu, a kwotą, jaką byliby zobowiązani świadczyć w oparciu o postanowienia tej umowy z pominięciem kwestionowanych klauzul waloryzacyjnych. Żądanie zwrotu świadczeń nienależnych ograniczone jest 10-letnim terminem przedawnienia, dlatego też w pozwie dochodzili zwrotu jedynie świadczeń nieprzedawnionych. Kwota 46 239,29 zł dochodzona w pkt. I.1 pozwu obejmowała sumę wszystkich nadpłat w okresie od dnia 24 marca 2010 roku do dnia 27 czerwca 2019 roku tytułem nienależnie pobranych od powodów w złotych polskich w wysokości wyższej niż byliby zobowiązani świadczyć na rzecz pozwanej wykonując umowę bez abuzywnego mechanizmu waloryzacyjnego.

W wypadku ustalenia, że stosunek prawny wynikający z zawartej umowy nie istniał z uwagi na nieważność tej umowy w całości, żądanie ustalenia bezskuteczności jej poszczególnych klauzul winno zostać oddalone, a powinno zostać uwzględnione roszczenie ewentualne o ustalenie nieważności całej umowy. W ocenie powodów przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna albowiem zawierała w swej treści niedozwolone klauzule umowne, była sprzeczna ustawą, dobrymi obyczajami, zasadami współżycia społecznego. Niedozwolone klauzule umowne dotyczyły przy tym klauzuli indeksacyjnej zamieszczonej w postanowieniach umowy w § 2 ust. 2, w § 7 ust. 1 oraz w postanowieniach Regulaminu kredytowania w § 8 ust. 3, § 9 ust. 4. Przeliczenia kwoty kredytu, rat odbywały się na podstawie nieznanego im mechanizmu, zasad, które znała jedynie pozwana i która te zasady im narzuciła. Ze względu na zastosowanie przez pozwaną w/w klauzuli w chwili podpisywania umowy, nie znali faktycznej wysokości kredytu, nie znali mechanizmów, w oparciu o które mogli by to również ustalić. Wysokość kredytu, wysokość rat kredytu była zatem uzależniona tylko i wyłącznie od mierników wartości jak. np. kurs kupna waluty (...), które to były przez pozwaną określone arbitralnie, bez żadnych wytycznych i ograniczeń zawartych w treści umowy lub też regulowanych powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Możliwość jednostronnego kształtowania przez pozwaną jako przedsiębiorcę kursów, od których zależy świadczenie ich jako konsumentów było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszyło ich interesy. Klauzule indeksacyjne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zawierając w/w umowę powodowie działali jako konsumenci. Postanowienia umowy zostały zaczerpnięte z wzorca, który został jednostronnie ustalony przez pozwaną i nie podlegał jakimkolwiek zmianą czy negocjacjom. Powodowie mogli jedynie zaakceptować zapisy o treści zaproponowanej przez pozwaną. Bank nie poinformował ich, że konstrukcja kredytu indeksowanego naraża ich na ogromne ryzyko kursowe, a korzyść z niższego oprocentowania była tylko pozorna, ponieważ wzrost kursu waluty spowoduje wzrost zarówno bieżącej raty spłaty kredytu jak i całego salda zadłużenia. Nieważność całej umowy kredytu będzie skutkowała obowiązkiem wzajemnego zwrotu przez strony tego, co sobie świadczyły w jej wykonaniu tzw. teoria dwóch kondykcji. Tym samym żądali zasądzenia od pozwanej kwoty 92 826,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 sierpnia 2019 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego w okresie od dnia 24 marca 2011 roku do 27 czerwca 2019 roku Zdaniem powodów w związku z powyższym ich prawa i obowiązki w umowie zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, z rażącym naruszeniem ich interesów jako konsumentów. Powodowie przytoczyli argumenty i orzecznictwo sądów na poparcie swojego żądania.

W odpowiedzi na pozew pozwana Bank (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew strona pozwana zakwestionowała powództwo zarówno co do zasady, jak i wysokości. Zaprzeczyła aby umowa zawarta z powodami zawierała postanowienia abuzywne, w tym w zakresie klauzuli indeksacyjnej. Zakwestionowana przez powodów jej zdaniem klauzula indeksacyjna została określona w umowie w sposób jasny, precyzyjny, niebudzący wątpliwości i wobec tego w pełni była skuteczna i wiązała strony. Ponadto, pozwana zaprzeczyła aby powodowie nie mieli wpływu na treść postanowień zawartej umowy, nie mieli możliwości negocjacji warunków umowy i mogli jedynie zaakceptować zapis o treści zaproponowanej przez pozwanego. Pozwana zaprzeczyła także aby jej pracownicy nie dopełnili obowiązku informacyjnego wobec powodów związanych z zawarciem umowy, w szczególności w zakresie konsekwencji wynikających i związanych z zaciąganiem zobowiązania indeksowanego kursem waluty obcej. Pozwana podniosła również zarzut braku interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy oraz zarzut przedawnienia części dochodzonego przez nich roszczenia o zapłatę.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

Powodowie W. K. i K. K. w celu uzyskania środków finansowych na budowę domu zawarli w dniu 16 kwietnia 2008 roku z pozwaną Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej (...) o nr KH/ (...). Powodowie pozostawali wówczas w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej. Zawierając umowę, działali jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c.

Kwota kredytu wyszczególnia w umowie wynosiła 151 803 zł i była indeksowana do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem (...) według (...) obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2 Umowy). Kredyt spłacony miał być w 360 miesięcznych ratach, a jego całkowity koszt miał wynieść 121 904,54 zł (§ 7 ust. 2 i § 12 Umowy) i był przeznaczony na budowę domu metodą gospodarczą (§ 2 ust. 3) położonego w J. przy ul. (...) w G. (§ 2 ust. 4). Od kwoty udzielonego kredytu Bank miał pobierać jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 1 503 zł płatną przed uruchomieniem kredytu oraz opłatę za opinię dotyczącą zabezpieczenia kredytu w wysokości 300 zł (§ 4 umowy).

Zabezpieczeniem spłaty kredytu miało być ustanowienie hipoteki kaucyjnej do kwoty 258 065,10 zł na nieruchomości stanowiącej przedmiot finansowania oraz cesja na rzecz banku praw z polisy ubezpieczenia tej nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych i z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorców (§ 9 ust. 1 umowy).

Kredyt został oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. W dniu zawarcia umowy marża Banku wyrażona została na poziomie 0,9500 p.p. a oprocentowanie zostało ustalone na dzień zawarcia umowy na poziomie 3.8350 % w stosunku rocznym (§ 6 ust. 2).

Umowa kredytowa została zawarta na podstawie sformułowanego i przedstawionego przez pozwaną, jako profesjonalistę w obrocie, wzorca umownego, który nie podlegał negocjacjom. W § 11 ust. 2 umowy postanowiono, że integralną częścią umowy jest: regulamin i cennik kredyt hipoteczny. Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej również zawierał postanowienia dotyczące kredytu indeksowanego, m.in. w zapisach: § 7 ust. 5, § 8 ust. 3, § 10, § 11, § 12.

Bank, ani w ramach Umowy, ani w ramach Regulaminu nie zdefiniował terminu Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku.

Zawarcie umowy zostało poprzedzone spotkaniami powodów w Banku, podczas których przeanalizowana została ich zdolność kredytowa oraz przedstawiono im warunki kredytowania. Zawarcie umowy o kredyt poprzedziło złożenie w dniu 17 marca 2008 roku wniosku kredytowego, w którym strona powodowa wybrała opcję kredytu w walucie (...). Strona powodowa nie została uprzedzona, że w ramach tego typu kredytu Bank stosuje dwa różne rodzaje kursów (...) inny do ustalenia kapitału kredytu (kurs „kupna”) i inny do ustalenia raty kredytu (kurs „sprzedaży”). Spłata kredytu miała nastąpić w walucie polskiej i podlegać miała przeliczeniu. Zmiana kursu waluty wpływać miała na wysokość salda kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.

Umowa o kredyt została sporządzona przez bank na jego wzorcu umownym, bez możliwości negocjowania jej warunków. Powodowie mogli zapoznać się ze wzorcem umownym. Jednakże z uwagi na to, że nie są ekonomistami potrafili zapisy umowy zrozumieć jedynie powierzchownie. Podpisując umowę bazowali na zaufaniu do doradcy finansowego. Wpływ powodów na umowę w istocie ograniczał się do takich kwestii jak: przystąpienie do umowy, orientacyjne określenie wysokości kredytu (z uwagi na zastosowane zabiegi denominacyjne nie było możliwości precyzyjnego określenia kwoty kredytu), szacowany okres spłaty. Powodowie nie negocjowali z bankiem warunków umowy, ani treści Regulaminu.

Przedstawianie stronie powodowej informacji i pouczeń w trakcie rozmów przedkontraktowych zostało zniekształcone przez eksponowanie wyłącznie rzekomych korzyści (niższej wysokości raty i oprocentowania) związanych z rekomendowanym kredytem denominowanym do (...) jako atrakcyjniejszym od kredytu niepowiązanego z tą walutą obcą. Nie przedstawiono powodom negatywnych scenariuszy kształtowania się kursu franka szwajcarskiego i wpływu tej zmiany na zadłużenie z tytułu kredytu. Powodowie nie wiedzieli, że kwota długu może wzrosnąć w sposób nieograniczony. Omawiano z nimi jedynie niewielkie możliwości wahnięć kursu.

Zarówno w chwili podpisywania umowy jak i w okresie późniejszym faktyczna wysokość zobowiązania powodów pozostała im nieznana, a kwota kredytu oraz wysokość rat spłaty kredytu uzależniona została od mierników wartości im nieznanych, w tym w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującego i ustalanego przez pozwaną w sposób arbitralny.

Dowód: umowa kredytowa k. 28-29; regulamin kredytu hipotecznego k. 32-50; wniosek kredytowy z 17 marca 2008 r. k. 260-262; ocena zdolności kredytowej k. 263; decyzja kredytowa k. 264-268; zeznania powodów na rozprawie w dniu 29 września 2022 roku.

W okresie od dnia 24 lipca 2009 roku do dnia 27 czerwca 2019 roku strona powodowa uiściła pozwanej na poczet umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 16 kwietnia 2008 roku łącznie kwotę 103 258,39 zł.

Dowód: zaświadczenia k. 82-107; opinia biegłego z zakresu księgowości i finansów k. 431-440.

Strona powodowa 24 lipca 2019 roku skierowała do pozwanej reklamację, w której zażądała zwrotu powyższej kwoty tj. 103 258,39 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń podnosząc fakt nieważności umowy z uwagi na zawarcie w niej klauzul abuzywnych.

Pozwana nie uwzględniła roszczeń strony powodowej.

Dowód: reklamacja powodów k. 51-55;odpowiedź na reklamację k. 56-62.

W dniu 6 maja 2022 roku powodowie złożyli zgodne pisemne oświadczenia, że akceptują skutki uznania przez Sąd nieważności łączącej ich z pozwaną umowy o kredyt hipoteczny.

Dowód: oświadczenia powodów z dnia 6 maja 2022 roku k. 612, 614.

Przy ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Sąd kierował się zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c.

Oceniając przedstawiony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał go w zakresie ustalonego stanu faktycznego za wiarygodny i niebudzący wątpliwości.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił głównie w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty. Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia powodów B. i W. K. w zakresie w jakim są one zgodne z ustalonym w sprawie stanem faktycznym oraz w jakim korelują one z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z treścią Umowy i jej częściami ogólnymi i szczególnymi oraz ogólnymi warunki udzielania przez bank kredytu mieszkaniowego. Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia powodów przede wszystkim w zakresie przyczyn wystąpienia z wnioskiem kredytowym, przebiegu spotkań z doradcą kredytowym, zakresu informacji udzielanych powodom przed oraz podczas zawarcia Umowy, a także zakresu wiedzy powodów co do mechanizmów zawartych w Umowie. Sąd zauważa, że powodowie - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali zaufanie do Banku i doradcy finansowego. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary tym zeznaniom, tym bardziej, że z dowodów przedstawionych przez pozwanego nie wynikają odmienne fakty.

Za wiarygodne Sąd uznał zeznania złożone przez świadka A. D. chodź zeznania te nie przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sprawie ponieważ świadek nie pamiętał czy brał udział w oferowaniu im zawartej umowy oraz samych powodów jego zeznania miały charakter czysto teoretyczny.

Również zeznania świadków J. C. i K. M., nie przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sprawie albowiem żaden ze świadków nie brał udziału w oferowaniu powodom umowy kredytu oraz w podpisywaniu umowy z powodami. Za wiarygodne Sąd uznał również zeznania S. M., jednakże zeznania te również nie przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sprawie albowiem świadek nie pamiętał powodów ani okoliczności zawarcia pomiędzy stronami umowy podpisywaniu umowy kredytu hipotecznego o nr KH/ (...) indeksowanego do (...), a jego zeznania skupiały się na ogólnej procedurze zawarcia umowy.

Jednocześnie Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu księgowości i finansów. Ostatecznie opinia nie okazała się istotna dla rozpoznania niniejszej sprawy. W sprawie istotna była bowiem treść łączącej strony umowy, a nie realia funkcjonowania kredytów walutowych i mechanizmy finansowe dotyczące udzielonego kredytu, stosowane przez pozwaną.

Zgromadzone dowody dały podstawę do ustalenia stanu faktycznego istotnego i wystarczającego dla wyrokowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo główne Sąd oddalił z przyczyn, o których w dalszej części uzasadnienia. Powództwo ewentualne tj. w zakresie zapłaty i ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego jak w pkt. II. 1 i 2 pozwu zasługiwało na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu strony pozwanej co do braku interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia.

W myśl przepisu art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powodowie nie dysponowali jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby ich pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powodów jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu bezskuteczności niektórych postanowień umowy czy przesłankowym ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego z powodu jego nieważności, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu w pierwszym przypadku nadpłaconych przez powodów rat kredytu, w drugim zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powodów, związanych z tym wypowiedzeniem. Powodowie byliby narażeni na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych nadpłaconych rat czy spłaconych rat, względnie na bycie pozwanymi w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestali spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie jest jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powodów, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie bezskuteczności postanowień umowy, czy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wobec jego nieważności, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powodów w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powodom ochronę ich interesów i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu. Czym innym jest natomiast ewentualne rozliczenie pomiędzy stronami, mające swoją podstawę w uznaniu niektórych postanowień zawartej umowy za bezskuteczne czy mające swoją podstawę w uznaniu nieistnienia stosunku prawnego wobec jego nieważności.

Powodowie wnieśli o ustalenie przez Sąd wobec nich bezskuteczności szczegółowo określonych w pozwie postanowień umowy twierdząc, że powołane przez nich postanowienia umowy stanowią niedozwolone klauzule umowne. Niedozwolone klauzule umowne przy tym dotyczyły w szczególności zastosowanego w umowie mechanizmu waloryzacji. W przypadku uznania przez Sąd możliwości dalszego trwania umowy pomiędzy stronami po eliminacji z umowy w/w niedozwolonych klauzul, wnieśli o zasądzenie od pozwanej na ich kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością uiszczonych przez nich rat, a wysokością rat, które byliby zobowiązani uiścić bez abuzywnego mechanizmu waloryzacyjnego. Gdyby jednak Sąd stwierdził, że eliminacja abuzywnych postanowień spowoduje nieważność całego stosunku prawnego albowiem bez tych postanowień umowa nie została by zawarta, powodowie wnieśli roszczenie ewentualne o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z w/w umowy kredytu wobec jej nieważności a zawartej pomiędzy stronami oraz o zasądzenie kwoty 92 826,70 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanej w okresie od dnia 24 marca 2011 roku do 27 czerwca 2019 roku.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Kwestionowane postanowienia dotyczą głównych świadczeń stron ale ze względu na ich sformułowanie w sposób niejednoznaczny. Zdaniem Sądu bowiem klauzule indeksacyjne zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia tabeli kursów, które nie zostały zdefiniowane ani w umowie ani w regulaminie. Nie podano również ani w umowie ani w regulaminie żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „ Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. A. charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie pozwanej, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez pozwaną nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez pozwany Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019 r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez pozwaną treść łączącej strony umowy kredytu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorcy, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda jego zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu. Wobec powyższego Sąd w pkt. 1 wyroku oddalił powództwo w zakresie ustalenia bezskuteczności szczegółowo określonych w pozwie postanowień umowy (i regulaminu, który zgodnie z § 11 ust. 2 stanowił integralną cześć zawartej umowy) i w pkt. 2 wyroku uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) ze względu na nieważność zawartej pomiędzy stronami umowy, w oparciu o art. 58 § 1 k.c.

Stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z w/w umowy uprawniało powodów do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) indeksowanego do (...), jako nienależnych – w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c.

Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 7 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Powodowie domagali się w niniejszej sprawie zasądzenia kwoty 92 826,70 zł jako zwrotu wpłaconych przez nich środków z tytułu spłaty rat w okresie od dnia 24 marca 2011 roku do 27 czerwca 2019 roku. Z zaświadczeń pozwanej dołączonych do pozwu wynikało, iż w okresie od 24 marca 2011 roku do dnia 27 czerwca 2019 roku powodowie uiścili na jej rzecz kwotę 92 826,73 zł (k. 82-107). Żądanie powodów o zasądzenie od pozwanej wskazanej kwot było zatem w pełni zasadne.

Wobec powyższego Sąd w punkcie 3 wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 92 826,70 zł.

Na uwzględnienie nie zasługiwał podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia dochodzonego przez powodów roszczenia. Sąd w pełni podzielił w zakresie liczenia biegu terminu przedawnienia stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 7 maja 2021 roku w sprawie III Czp 6/21, który stwierdził, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. W realiach niniejszej powodowie mogli dowiedzieć o niedozwolonych postanowieniach zawartych w ich umowie kredytu wraz z pojawieniem się doniesień medialnych w tym zakresie tj. 2016/2017 roku. Kredytobiorca jako konsument nie może bowiem zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 roku w sprawie III CZP 11/20 Sąd Najwyższy). Termin przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę, wbrew zarzutowi pozwanej wynosił lat 10. Do roszczeń powodów o zapłatę ma bowiem zastosowanie 10-letni termin przedawnienia, jako roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia (art. 118 k.c.). Dodatkowo zmiany okresów przedawnienia nie mogą dotknąć konsumenta, którym są powodowie, na co wskazuje art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 1104) stanowiący, że do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 k.c. i art. 125 § 1 k.c., stosuje się przepisy ustawy kodeks cywilny, w brzmieniu dotychczasowym.

Sąd w niewielkim zakresie oddalił roszczenie powodów o zapłatę, tj. w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie. Powodowie domagali się odsetek ustawowych za opóźnienie od 7 sierpnia 2019 roku tj. od dnia następującego po odpowiedzi pozwanej z dnia 6 sierpnia 2019 roku na wezwanie do zapłaty. Jednakże w ocenie Sądu wymagalność roszczeń przysługującym obu stronom, przedawnienie takich roszczeń, należy wiązać z momentem złożenia przez powodów świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji co do nieważności umowy. Powodowie złożyli oświadczenia w tym przedmiocie w dniu 6 maja 2022 roku, a zatem od tego momentu rozpoczął bieg termin przedawnienia. Natomiast w dniu 15 czerwca 2022 roku oświadczenia powodów odebrała strona pozwana. Dlatego też Sąd uznał, iż odsetki ustawowe za opóźnienie należne powodom powinny zostać zasądzone od dnia następnego od doręczenia pozwanej oświadczeń tj. w dniu 16 czerwca 2022 roku, w pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe Sąd oddalił, co znalazło wyraz w punkcie 4 sentencji wyroku.

W pkt. 5 wyroku Sąd zniósł pomiędzy stronami koszty procesu albowiem oddalił żądanie główne i uwzględnił żądanie ewentualne.

R., dnia 10 listopada 2022 roku