Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 września 2022 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 20 września 2022 roku w Rybniku

sprawy z powództwa P. B., B. B.

przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie

1.  ustala, nieistnienie pomiędzy powodami P. B. i B. B. a pozwaną Bank (...) Spółką Akcyjną w W. stosunku prawnego Umowy kredytu hipotecznego nr KH (...) zawartej w dniu 12 maja 2008 roku pomiędzy P. B. i B. O., jako kredytobiorcami a (...) Bank Spółką Akcyjną we W. jako kredytodawcą;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 109 487,61 zł (sto dziewięć tysięcy czterysta osiemdziesiąt siedem złotych sześćdziesiąt jeden groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 maja 2022 roku do dnia zapłaty;

3.  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

4.  zasądza od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwotę po 5 917 zł (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 1133/21

UZASADNIENIE

P. B. i B. B. wnieśli o zasądzenie od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na ich rzecz łącznie kwoty 109 487,61 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 27 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty oraz o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy nr (...) z dnia 12 maja 2008 roku. Powodowie wnieśli również o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepianych.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wyjaśniali, że pozwana jest następcą prawnym (...) Bank Spółki Akcyjnej, z którą zawarli w/w umowę kredytu. Umowa została zawarta na wzorcu umownym stosowanym u poprzednika prawnego pozwanej. Zawierając umowę działali jako konsumenci. Przedstawiając ofertę zawarcia w/w umowy poprzednik prawny pozwanej zdaniem powodów, nie przedstawił im rzetelnych informacji pozwalających ocenić rozmiar ryzyka związanego z produktem powiązanym z walutą obcą oraz konsekwencjami ekonomicznymi zastosowanych w niej mechanizmów. Oferta kredytu została im przedstawiona jedynie w świetle potencjalnych korzyści, związanych z niższą ratą miesięczną w stosunku do rat kredytów pozbawionych odniesienia do walut obcych. Poprzednik prawny pozwanej zaniechał w toku prezentowania oferty przedstawienia im jakichkolwiek symulacji obrazujących możliwe niekorzystne zmiany wysokości rat miesięcznych, w tym w szczególności nie przedstawił przeliczenia wysokości rat oraz należytego do spłaty kapitału kredytu w przypadku osiągnięcia przez kurs waluty obcej maksymalnych notowanych historycznie poziomów. Nie wyjaśniono im zastosowania w umowie dwóch mierników wartości w postaci kursów kupna i sprzedaży waluty obcej, mających być stosowanymi na użytek realizacji umowy, jak również podstawy zastosowania dwóch odrębnych kursów waluty obcej w umowie nie przewidującej w swej treści jakiegokolwiek procesu wymiany walut. Poprzednik prawny pozwanej nadto uzależnił udzielenie kredytu od objęcia go ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego. Informacja o objęciu kredytu ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego oraz początkowym koszcie z tym związanym pojawiła się dopiero w treści przygotowanego przez poprzednika prawnego pozwanej wzorca umowy kredytowej, prezentowanego na ostatnim etapie zawierania umowy. Przy tym nie została im zaprezentowana informacja, jaki będzie ostatecznie zakres przedmiotowego ubezpieczenia, w jaki sposób będzie ustalana część kapitału kredytu objęta ubezpieczeniem oraz w jaki sposób będzie obliczana wysokość składki ubezpieczeniowej. W chwili podpisania umowy zatem faktyczna wysokość ich zobowiązań była niemożliwa do ustalenia, a niedostateczny zakres informacji uniemożliwił im rzetelną ocenę konsekwencji ekonomicznych płynących z zawarcia w/w umowy. Postanowienia umowy dotyczące zatem wprowadzenia klauzuli indeksacyjnej świadczeń stron dwoma miernikami wartości określonymi dowolnie przez poprzednika prawnego pozwanej, dotyczących obciążenia ich obowiązkiem refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego oraz dotyczącego wprowadzenia klauzuli zmiennego oprocentowania pozwalający pozwanej i jej poprzednikowi prawnemu na modyfikację oprocentowania w toku realizacji umowy bez określenia jednoznacznych przesłanek wyznaczających kierunek i zakres zmian, stanowiły zdaniem powodów niedozwolone postanowienia umowne i w związku tym są bezskuteczne. Bezskuteczność w/w postanowień z kolei doprowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym tychże kwestionowanych postanowień nie było możliwe. Na skutek nieważności w/w umowy całość środków przez nich pobranych przez pozwaną i jej poprzednika prawnego stanowiło świadczenie nienależne, którego zwrotu mogli i domagają się na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c., stąd żądanie zasądzenia od pozwanej na ich rzecz łącznie kwoty dochodzonej w pkt. 1 pozwu. Na dochodzoną pozwem kwotę złożyły się przy tym środki pobrane przez pozwaną i jej poprzednika prawnego w okresie od 11 lipca 2011 roku do dnia 10 listopada 2020 roku tj. kwota 107 317,61 zł pobrana w/w okresie tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych, kwota 2 170 zł pobrana tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w dniu 11 lipca 2011 roku w wysokości 930 zł, w dniu 10 lipca 2014 roku w kwocie 930 zł oraz w dniu 10 lipca 2017 roku w kwocie 310 zł.

W odpowiedzi na pozew pozwana Bank (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana w pierwszej kolejności podniosła brak interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy, w zakresie żądania zapłaty zakwestionowała powództwo zarówno co do zasady, jak i wysokości, zakwestionowała żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 27 stycznia 2021 roku

Zdaniem pozwanej umowa jest ważna. Pozwana zaprzeczyła aby umowa zawarta z powodami zawierała postanowienia abuzywne, w tym w zakresie klauzuli indeksacyjnej z uwagi na brak rażącego naruszenia interesów powodów jako konsumentów wskutek stosowanych przez nią kursów (...), ponieważ kursy te odpowiadały kursom rynkowym. Ewentualna abuzywność dotyczyła, zdaniem pozwanej co najwyżej postanowienia stanowiącego o odesłaniu do tabeli kursowych banku ale i tak brak było jakichkolwiek podstaw do eliminacji z umowy mechanizmu indeksacji w całości. Rozważając jaki ewentualnie kurs waluty mógłby mieć zastosowanie w celu realizacji zasady indeksacji, wskazywała na możliwość stosowania kursu Narodowego Banku Polskiego. Pozwana zaprzeczyła aby jej pracownicy nie dopełnili obowiązku informacyjnego wobec powodów związanych z zawarciem umowy, w szczególności w zakresie konsekwencji wynikających i związanych z zaciąganiem zobowiązania indeksowanego kursem waluty obcej. Bank zatem poinformował powodów o ryzyku kursowym wynikającym z umowy, zaś mimo przekazanych im informacji i przedstawienia oferty kredytu złotowego, kredytobiorcy samodzielnie zdecydowali się na zawarcie spornej umowy, tym samym przyjmując na siebie ryzyko z nią związane. Pozwana podniosła również zarzut przedawnienia części roszczenia powodów o zapłatę tj. w zakresie nadpłaconych odsetek od udzielonego kredytu, wymagalnych wcześniej niż 3 lata przed wytoczeniem powództwa. Odnosząc się do zarzutu powodów w zakresie obowiązku ubezpieczenia niskiego wkładu własnego pozwana podniosła, że powodowie już na etapie składania wniosku kredytowego zostali poinformowani, że w związku z brakiem środków na wniesienie wymaganego wkładu własnego zmuszeni będą ponieść koszt ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Powodowie sami także zawnioskowali o objęcie udzielonego im kredytu ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego. Powodowie przed zawarciem umowy mogli zapoznać się z Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Bank S.A. oraz z wzorcem umowy uzupełnionym już o parametry dotyczące ściśle ich kredytu, w tym dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Wysokość przy tym opłaty refinansującej została wprost określona, podobnie jak wysokość wymaganego wkładu własnego w podpisanej przez powodów umowie.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

W 2008 roku B. O. i P. B. zamierzali wziąć kredyt na zakup nieruchomości – lokalu mieszkalnego. Udali się wówczas do doradztwa (...), które miało dla nich poszukać korzystnych ofert. Dowiedzieli się wówczas, że nie posiadają zdolności kredytowej na zaciągniecie kredytu w złotych polskich. W tym czasie mieli już podpisaną umowę przedwstępną zakupu nieruchomości, wpłacili zaliczkę. Dlatego też na własną rękę zajęli się poszukiwaniem dla siebie korzystnych ofert kredytu. Udali się wówczas między innymi do (...) Bank Spółki Akcyjnej. Tam też pracownik Banku zaoferował im udzielenie kredytu w złotych polskich oraz kredytu indeksowanego do (...). Przedstawiając ofertę kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego pracownik Banku przedstawił ten kredyt bardzo korzystnie, z małym ryzykiem. Pracownik informował o stabilności kursu franka szwajcarskiego na przestrzeni ostatnich lat. Przedstawił powodom symulację w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji kredytu w odniesieniu do wysokości raty, jaką by spłacali przy aktualnym poziomie (...) i aktualnym poziomie stopy procentowej, przy założeniu że stopa procentowa kredytu w (...) jest równa stopie procentowej kredytu w złotych polskich, a kapitał jest większy o 2%, przy założeniu że stopa procentowa wzrośnie o 400 pb i przy założeniu, że stopa procentowa dla (...) wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartości stopy referencyjnej z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 0,61 pb. Pracownik pozwanej nie poinformował natomiast powodów w jaki sposób tworzone są tabele banku, w oparciu o które Bank będzie dokonywał przeliczeń przy wypłacie kredytu i spłatach rat. Poinformował ich jednak, że wysokość kursu waluty będzie miała wpływ na wysokość ich kapitału kredytu oraz wysokość rat. Pracownik Banku informował również powodów, że Bank stosuje dwa kursy, inny przy wypłacie kredytu tzw. kurs kupna i inny przy przeliczeniu wpłacanych rat tzw. kurs sprzedaży.

Dowód: zeznania świadka R. F. złożone na rozprawie w dniu 22 marca 2022 roku, zeznania świadka M. S. i zeznania świadka A. B. złożone na rozprawie w dniu 07 czerwca 2022 roku, zeznania powodów na rozprawie w dniu 20 września 2022 roku, oświadczenia k. 193, symulacja k. 194.

Ostatecznie powodowie uznali, że zaoferowany im kredyt indeksowany do franka szwajcarskiego przez (...) Bank Spółkę Akcyjną będzie dla nich korzystny wobec czego podjęli decyzje o zawarciu zaoferowanego im kredytu. Na przygotowanym wzorze w dniu 07 maja 2018 roku złożyli wniosek o udzielenie im kredytu w wysokości 153 098 zł, przy czym jako walutę kredytu wskazali (...), kredyt miał zostać uruchomiony poprzez jednorazową wypłatę. Okres spłaty powodowie wskazali na 360 miesięcy, płatność raty do 10-go każdego miesiąca. Powodowie zawnioskowali o objęcie kredytu ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego oraz wyrazili zgodę na pobranie przez Bank z kwoty udzielonego im kredytu kwotę w wysokości 2 250 zł tytułem prowizji przygotowawczej oraz kwotę 848 zł tytułem kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Tego samego dnia powodowie złożyli oświadczenie o ponoszeniu ryzyka zmiennej stopy procentowej tj. że byli świadomi, iż oprocentowanie kredytu będzie zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej (...), co spowoduje podwyższenie kwoty spłacanych przez nich raty. Potwierdzili również, że otrzymali informację w postaci 10 symulacji wysokości rat o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej dla nich zmiany stopy procentowej. Powodowie złożyli również oświadczenie o ponoszeniu ryzyka kursowego tj. że przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego w złotych polskich oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z ofertą dokonali wyboru oferty kredytu indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić niekorzystna dla nich zmiana kursu waluty indeksacji, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, a także odsetek, kwoty raty kapitałowo – odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych, a także ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia. Potwierdzili również zapoznanie się z symulacją kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Po zapoznaniu się z ryzykiem zmiennej stopy procentowej oraz ryzykiem kursowym powodowie oświadczyli, że wnioskują o udzielenie im kredytu odpowiednio oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej oraz indeksowanego do waluty obcej.

Dowód: wniosek k. 191- 192, oświadczenia k. 193

W dniu 12 maja 2008 roku B. O. i P. B. zawarli z (...) Bank Spółką Akcyjną we W. Umowę Kredytu Hipotecznego nr KH (...) według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Dokonana czynność nie miała związku z działalnością gospodarczą ani zawodową powodów. Powodowie zawierając umowę działali w charakterze konsumentów. Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił w/w kredytu w wysokości 153 098 zł. Kredyt był indeksowanego do (...). Powodowie posiadali wkład własny w wysokości 2 750 zł, przy wymaganym przez Bank wkładzie własnym wynoszącym 31 000 zł. W związku z tym ustanowiono wymagane przez Bank zabezpieczenie poprzez ubezpieczenie niskiego wkładu własnego w Towarzystwie (...) Spółce Akcyjnej. W regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. wkład własny został określony jako zaangażowanie w finansowaną inwestycję środków własnych kredytobiorców, niski wkład własny został określony natomiast jako określenie zaangażowania finansowego kredytobiorcy na poziomie niższym niż wymagany regulacjami banku. Ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego z kolei było obligatoryjne ubezpieczenie w sytuacji niskiego wkładu własnego. Opłata refinansująca miała zostać pobrana przez Bank w chwili wypłacenia kredytu i wnosić miała kwotę 848 zł w okresie za pierwszy 36-miesięczny okres. Wysokość opłaty przy tym obliczana miała być jako 3,0% kwoty kredytowanego brakującego wkładu własnego dla pierwszego okresu 36-miesięcznego (§4 pkt.2.3 umowy). Umowa została zawarta na okres 360 miesięcy. Oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania miało być według zmiennej stopy procentowej, składającej się ze stałej w okresie kredytowania marży banku wynoszącej 1,40% oraz aktualnej w danym kwartale stopy bazowej ogłaszanej w tabeli obowiązującej w Banku, która w chwili zawarcia umowy wynosiła 2,84%. Zmiana wysokości oprocentowania kredytu mogła przy tym następować w przypadku zmiany stopy bazowej określonej dla danej waluty lub zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju lub krajów zrzeszonych w UE, którego waluta jest podstawą indeksacji. O każdej zmianie oprocentowania Bank miał zawiadamiać powodów, informacja o zmianie oprocentowania dostępna miałby również w siedzibie Banku, na stronie internetowej Banku i pod numerem infolinii telefonicznej. Zmiana wysokości oprocentowania dokonana zgodnie z w/w postanowieniem nie miała stanowić zmiany umowy. Powodowie mieli ponosić ryzyko związane ze zmianą wysokości stopy bazowej mającej bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznych rat spłaty oraz ryzyko kursowe tj. ryzyko wynikające z wahań ceny danej waluty w okresie spłaty kredytu, co mogło mieć wpływ również na wysokość innych opłat np. z tytułu ubezpieczenia (§6 umowy). Na chwilę podpisania umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 4,24 % w stosunku rocznym. Wypłata kredytu miała nastąpić jedną transzą, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna dewiz (...) zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu uruchomienia. Spłata kredytu miała następować poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z prowadzonego na rzecz powodów w związku z zawartą umową rachunku bankowego. Powodowie zobowiązali się do zapewnienia na rachunku bankowym środków na raty, opłatę refinansującą. Kwoty rat kredytu miały być określane w (...), a spłacane w złotych polskich przeliczonych po kursie sprzedaży (...) zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określony w umowie (§ 7 pkt. 6 umowy). Zgodnie przy tym z § 2 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. przez „tabelę kursów walut oraz tabelę opłat i prowizji” należało rozumieć jako tabele obowiązujące w Banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy, pojęcie „tabela” z kolei miało określać tabelę oprocentowania. Od kwoty udzielonego kredytu Bank miał pobrać od powodów prowizje w wysokości 1,50% kredytowania. Jako prawne zabezpieczenie kredytu wskazano hipotekę kaucyjną do kwoty 128 159,63 CHF zł oraz cesję na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości. W § 10 pkt. 3 umowy powodowi złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz o ryzyku zmiany stopy procentowej, zostali poinformowani, że zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz na wysokość rat spłaty. Powodowie oświadczyli, że poniosą w/w ryzyko. Integralną częścią zawartej umowy był również Regulamin.

Dowód: umowa k. 80-85, regulamin k. 87

W dniu 12 października 2009 roku powodowie zawarli związek małżeński.

Dowód: skrócony odpis aktu małżeństwa k. 86.

Kredyt został wypłacony powodom w dniu 23 maja 2008 roku w wysokości 153 098 zł. W dniu 23 maja 2008 roku z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego pozwana i jej poprzednik prawny pobrali od powodów kwotę 848 zł, w dniu 11 lipca 2011 roku kwotę 930 zł, w dniu 10 lipca 2014 roku kwotę 930 zł i w dniu 10 lipca 2017 roku kwotę 310 zł. W okresie od 10 lipca 2008 roku do dnia 10 listopada 2020 roku powodowie tytułem wykonania umowy uiścili na rzecz pozwanej i jej poprzednika prawnego łącznie kwotę 102 059,86 zł tytułem spłaty kapitału oraz kwotę 34 703,75 zł tytułem spłaty odsetek tj. łącznie kwotę 136 768,61 zł. W okresie natomiast od dnia 11 lipca 2011 roku do dnia 10 listopada 2020 roku kwotę 86 097,31 zł tytułem spłaty kapitału oraz kwotę 21 225,30 zł tytułem spłaty odsetek tj. łącznie kwotę 107 322,61 zł.

Dowód: zaświadczenia k. 98-104.

Pozwana jest następcą prawnym (...) Bank Spółki Akcyjnej we W..

Bezsporne.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił głównie w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty. Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary zeznaniom powodów dotyczących okoliczności zawarcia umowy kredytu, tym bardziej, że z dowodów przedstawionych przez pozwanego nie wynikają odmienne fakty. Za wiarygodne Sąd uznał zeznania złożone przez świadków chodź zeznania te nie przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sprawie z wyjątkiem ustalenia, że powodowie nie wiedzieli w jaki sposób Bank tworzy tabelę kursów walut, w oparciu o którą Bank dokonywał przeliczeń przy wypłacie kredytu i spłatach rat. W związku z uwzględnieniem powództwa na podstawie art 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wnioski o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości finansowej zgłoszony przez stronę powodową i z opinii biegłego zgłoszony przez pozwaną oraz zobowiązanie wskazane przez powodów w pkt. 9 pozwu.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo w zasadniczej części było zasadne.

Powodowie wnieśli o ustalenie, że łącząca ich z pozwaną umowa kredytu hipotecznego nr KH (...) z dnia 12 maja 2008 roku była nieważna.

Powodowie nieważność umowy wiązali przede wszystkim z zamieszczeniem przez pozwaną w umowie niedozwolonych klauzul umownych. Niedozwolone klauzule umowne przy tym dotyczyły w szczególności zastosowanego w umowie mechanizmu waloryzacji. Nieważność umowy łączyli również z brakiem prawidłowego, rzetelnego poinformowania ich o ryzyku związanym ze zmiennością kursu waluty (...), wpływu tych zmian na ich obowiązki wynikające z umowy, z brakiem prawidłowego, rzetelnego poinformowania ich o sposobie tworzenia tabeli kursów walut.

W tym miejscu jednak należało się odnieść do podniesionego przez pozwaną zarzutu braku interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia. Zdaniem Sądu zarzut ten był niezasadny. W myśl przepisu art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powodowie nie dysponowali jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby ich pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powodów jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu nieistnienia umowy w związku z jej nieważnością, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powodów, związanych z tym wypowiedzeniem. Powodowie byliby narażeni na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych spłaconych rat, względnie na bycie pozwanymi w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestali spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie jest jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powodów, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważności, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powodów w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powodom ochronę ich interesów i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu. Czym innym jest natomiast ewentualne rozliczenie pomiędzy stronami, mające swoją podstawę w uznaniu nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważność. Wniesienie powództwa o ustalenie w niniejszej sprawie było zatem uzasadnione.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Kwestionowane postanowienia dotyczyły wprawdzie głównych świadczeń stron ale ich kontrola była możliwa gdyż zdaniem Sądu nie zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza bowiem, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia (...), która nie została w żaden sposób zdefiniowana w umowie oraz w stanowiącym integralną cześć umowy Regulaminem, gdyż nie można uznać za definicję, że taką tabelą jest tabela która obowiązuje w Banku i gdzie taką tabelę można znaleźć. W umowie oraz w Regulaminie nie tylko zatem nie zdefiniowano pojęcia (...) ale i również nie podano żadnego mechanizmu ustalania tych kursów w tabeli, jak i również, że były one tworzone przez bank. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „ Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez Sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Abuzywnego charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie pozwanej, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez pozwaną nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez pozwany Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez pozwany Bank treść łączącej strony umowy kredytu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 ¹§1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorcy, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda jego zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu. Powodowie nie wyrazili chęci, nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami. Dlatego też Sąd uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił nieistnienie stosunku prawnego z uwagi na jego nieważność, w oparciu o art. 58 § 1 k.c., jak w pkt. 1 wyroku.

Stwierdzenie nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważność uprawniało powodów do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu w/w umowy kredytu, jako nienależnych – w oparciu o art. 410 §1 i 2 k.c. Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 07 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Powodowie domagali się w niniejszej sprawie zasądzenia kwoty 109 487,61 zł jako zwrotu wpłaconych przez nich środków z tytułu spłaty rat w okresie od dnia 11 lipca 2011 roku do dnia10 listopada 2020 roku oraz refinansowania opłaty za ubezpieczenie niskiego wkładu własnego na rzecz pozwanej w związku z realizacją umowy. Z zaświadczeń pozwanego Banku dołączonych do pozwu wynikała kwota dochodzonego przez powodów roszczenia w całości k. 98-104. Żądanie powodów o zasądzenie od pozwanej w/w kwot było zatem w pełni zasadne. Zdaniem Sądu stronie powodowej należał się także zwrot świadczeń z tytułu składek ubezpieczeniowych, albowiem uiszczanie tych składek przez stronę powodową na rzecz pozwanej było bezpośrednio związane z realizacją nieważnej umowy. W ocenie Sądu konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zwrotu wszystkiego co strona pozwana otrzymała od strony powodowej, czyli wszystkich świadczeń uiszczonych bankowi. Jest w sprawie bezsporne, że składki te strona powodowa uiszczała. Należy podkreślić, iż bank nie wykazał, że składki ubezpieczeniowe w całości lub w części przekazywał ubezpieczycielowi. Dodatkowo należy podnieść, iż uiszczenie spornej składki było warunkiem zawarcia przedmiotowej umowy kredyt narzuconym powodowi przez bank. Ponadto w ocenie Sądu również postanowienia dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego mają abuzywny charakter same w sobie. Postanowienia te nakładały na stronę powodową obowiązek poniesienia dodatkowych opłat związanych z jego ustanowieniem. Uznając powyższe klauzule za abuzywne Sąd miał przede wszystkim na względzie treść wyroku z dnia 11 października 2010 r. Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmC 728/09), w którym to orzeczeniu Sąd uznał powyższą klauzulę za niedozwoloną i zakazał jej stosowania. Zgodzić się należy ze stroną powodową, że postanowienie powyższe przewidujące konstrukcję doliczania kwoty ubezpieczenia do kwoty kredytu powoduje wzrost obciążenia kredytobiorcy dodatkowymi kosztami związanymi z formą kredytowania – skutkiem doliczenia wartości ubezpieczenia do umowy obciążenia strony powodowej związane z kredytem wzrosły, a bank uzyskiwał dodatkowe przysporzenie majątkowe na skutek konieczności zapłaty przez kredytobiorcę odsetek od kwot poniesionych na ubezpieczenie. Strona powodowa była więc zobowiązana do uiszczania rat naliczanych od kapitału, który zamiast ulegać stopniowo obniżeniu w wyniku spłaty - co roku był podwyższany. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do stwierdzenia, że powyższa forma rozliczenia ubezpieczenia była z kredytobiorcą indywidualnie uzgodniona, pozwana nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że postanowienie to było negocjowane z konsumentami w sposób indywidualny. Należy zaznaczyć, iż samo sformułowanie wzorca umowy mające stwarzać wrażenie, że konsument dokonywał samodzielnych wyborów i decyzji nie może stanowić dowodu prowadzenia z nim negocjacji w tym temacie. Postanowienie to kształtowało więc prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i w rażący sposób narusza jego interesy, stanowi zatem niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 (1) § 1 k.c. Pozwana wykorzystując swoją przewagę kontraktową, uzależniała prawo konsumentów od wyrażenia zgody na niekorzystne dla siebie warunki umowy, kształtując ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. W związku z powyższym uznać należało, że strona powodowa słusznie podniosła, że brak było podstaw do doliczenia do salda kredytu należności z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.

Nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia dochodzonego przez powodów roszczenia w zakresie nadpłaconych odsetek od udzielonego kredytu, wymagalnych wcześniej niż 3 lata przed wytoczeniem powództwa. Sąd w pełni podzielił w zakresie liczenia biegu terminu przedawnienia stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III Czp 6/21, który stwierdził, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Kredytobiorca - konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 roku w sprawie III CZP 11/20 Sąd Najwyższy). Termin przedawnienia roszczenia powodów o zapłatę wynosił lat 10. Do roszczeń powodów o zapłatę ma bowiem zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia, jako roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia (art. 118 k.c.). Dodatkowo zmiany okresów przedawnienia nie mogą dotknąć konsumenta, którym są powodowie, na co wskazuje art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 1104) stanowiący, że do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 k.c. i art. 125 § 1 k.c., stosuje się przepisy ustawy kodeks cywilny, w brzmieniu dotychczasowym. Powodowie mogli dowiedzieć o niedozwolonych postanowieniach zawartych w ich umowie kredytu w 2017 roku – wówczas zaczęły pojawiać się doniesienia medialne w tym zakresie, jednakże wymagalność roszczeń przysługującym obu stronom, przedawnienie takich roszczeń, zdaniem Sądu należy wiązać z momentem złożenia przez powodów świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji co do nieistnienia umowy. Powodowie złożyli oświadczenia w/w przedmiocie w dniu 05 maja 2022 roku, a zatem od tego momentu rozpoczął bieg termin przedawnienia. W dniu 18 maja 2022 roku w/w oświadczenia powodów odebrała strona pozwana. A zatem odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 109 487,61 zł Sąd zasądził od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanej w/w oświadczeń powodów tj. od dnia 19 maja 2022 roku, w pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe Sąd oddalił w pkt. 3 wyroku.

O kosztach Sąd orzekł w pkt. 4 wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. Strona powodowa tylko w niewielkim zakresie przegrała proces wobec czego pozwana została obciążona kosztami procesu poniesionymi przez powodów w całości. Powodowie ponieśli następujące łączne koszty procesu: opłatę od pozwu w wysokości 1 000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 10 800 zł oraz opłatę skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 34 zł.

R., dn. 10 października 2022 roku