Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 października 2024 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 roku w Rybniku

sprawy z powództwa D. M., A. M.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W.

o ustalenie

ustala nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) zawartej w dniu 15 maja 2008 roku pomiędzy powodami D. M. i A. M. a (...) Bank Spółką Akcyjną, w związku z nieważnością tejże umowy.

Sygn. akt I C 1942/23

UZASADNIENIE

wyroku częściowego z dnia 1 października 2024 roku

Powodowie D. M. i A. M. wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) zawartej w dniu 15 maja 2008 roku pomiędzy nimi a pozwaną w związku z nieważnością tej umowy, wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. na ich rzecz kwoty 217 608,38 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranego przez pozwaną świadczenia w okresie od dnia 27 maja 2008 roku do dnia 10 stycznia 2023 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty doręczenia pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty oraz wnieśli o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowym według norm przepisanych oraz uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wyjaśniali, że jako konsumenci zawarli w/w umowę kredytu. Postanowienia kredytu zostały im narzucone przez pozwaną, nie zostały z nimi w sposób indywidualny uzgodnione. Postanowienia umowy dotyczące indeksacji w § 1 ust. 1 umowy, w § 6 ust. 1 umowy, w § 9 ust. 2 umowy, w §10 ust. 3 umowy, w §14 ust. 3 umowy, w § 20 ust. 3 ustawy, § 20 ust. 8 umowy stanowiły niedozwolone postanowienia umowne bez których dalsze obowiązywanie umowy nie było możliwe. Dlatego też wnieśli o ustalenie jak w pozwie.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank Spółka Akcyjna w W. wniosła
o oddalenie powództwa w całości i wniosła o zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana zaprzeczyła aby zobowiązanie powodów nie było wyrażone w walucie obcej i wyjaśniła, że kredyt indeksowany do waluty obcej nie był kredytem złotowym ponieważ należało rozróżnić walutę zobowiązań wynikających z zawarcia Umowy Kredytu od waluty spełnienia świadczenia, tj. waluty w jakiej dokonywano uruchomienia kredytu oraz spłat rat kapitałowo-odsetkowych. Zaprzeczyła aby nie wypełniła obowiązku informacyjnego w zakresie dotyczącym ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do (...), aby powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień umownych, aby pozwana kształtowała tabele kursowe w sposób dowolny, aby umowa kredytu zawiera klauzule niedozwolone i aby umowa kredytu była nieważna czy aby raty kredytu lub wartość kredytu były zawyżone lub płacone przez powodów w zawyżonej wysokości. Zaprzeczyła także aby pozwana była zobowiązana do zapłaty względem powodów jakichkolwiek kwot z tytułu świadczenia nienależnego, w tym w szczególności jakichkolwiek należności dochodzonych pozwem. Pozwana podniosła także zarzut potrącenia, zarzut zatrzymania oraz zarzut braku statusu konsumentów po stronie powodowej.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy
w W., w sprawie pod sygn. akt WA1M/GU/188/2023 ogłosił upadłość pozwanej (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W..

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2023 roku Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie, wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W. (k. 208).

Sąd ustalił:

W 2008 roku powodowie potrzebowali pieniędzy głównie na spłatę swoich zobowiązań. Nie prowadzili działalności gospodarczej. Mieli problemy finansowe. Jedynym Bankiem, który zaoferował im zawarcie umowy kredytu był (...) Bank Spółka Akcyjna w K. (...) Oddział w Ł.. Zaoferowany powodom kredyt był przy tym kredytem indeksowanym do (...). Dla powodów był to pierwszy kredyt powiązany z walutą obcą. Oferta kredytu była polecana powodom przez pracownika Banku. Zaoferowany kredyt miał być produktem standardowym Banku, bezpiecznym. Powodowie nie wiedzieli, jak ustalony będzie przez Bank kurs, nie wiedzieli również że będą ponosić nieograniczone ryzyko kursowe oraz, że Bank przed własnym ryzykiem kursowym zabezpieczył się poprzez transakcje na rynku międzybankowym. Decydując się na zawarcie z Bankiem umowy działali w pełnym zaufaniu do Banku oraz jego pracowników.

Dowód: zeznania powodów na rozprawie w dniu 3 września 2024 roku.

W dniu 7 maja 2008 roku powodowie podpisali wniosek kredytowy do (...) Bank Spółki Akcyjnej w K. (...) Oddział w Ł., na wzorze tego Banku. We wniosku powodowie zawnioskowali o udzielnie im kredytu w wysokości 170 000 zł indeksowanego do (...) na okres 360 miesięcy na remont lokalu mieszkalnego, refinansowanie kredytu mieszkaniowego oraz zobowiązań konsumpcyjnych oraz na prowizję kredytową, składkę ubezpieczeniową i ubezpieczenie od utraty wartości nieruchomości. Powodowie podpisali również oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej na wzorze Banku, w którym oświadczyli, że zostali poinformowani, iż znajdująca się w tym oświadczeniu tabela miała charakter wyłącznie przykładowy, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej wnieśli o udzielenie im kredytu indeksowanego do waluty obcej. W oświadczeniu znajdowały się przykładowe symulacje w formie tabeli dla kredytu w wysokości 150 000 zł, okresu spłaty 15 lat, przy uwzględnieniu zmiennego oprocentowania kredytu zlotowego 6% i przy uwzględnieniu zmiennego oprocentowania kredytu indeksowanego – frank szwajcarski 3%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy aktualnym poziomie kursu (...) i aktualnym poziomie stopy procentowej dla kredytu w PLN i kredytu indeksowanego do (...), obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa kredytu w (...) będzie równa stopie procentowej kredytu w PLN, a kapitał będzie większy o 20%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że kurs (...) wzrośnie o wartość stanowiąca różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem (...) z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 0, (...) punktu procentowego, co dawało wzrost o 15,6%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 4 punkty procentowe oraz obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 1,83 punktu procentowego w przypadku kredytów w PLN i o 0,518 punktu procentowego w przypadku kredytów indeksowanych kursem (...).

W dniu 14 maja 2008 roku została podjęta przez (...) Bank Spółkę Akcyjną w K. (...) Oddział w Ł. pozytywna decyzja w zakresie udzielenia powodom kredytu na wskazane przez nich celem we wniosku o kredyt hipoteczny.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 165-168, oświadczenie k. 169, decyzja k. 170-173.

W dniu 20 maja 2008 roku D. M. i A. K. (obecnie M.) zawarli z (...) Bank Spółką Akcyjną w K. – (...) Oddział w Ł. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) sporządzoną w dniu 15 maja 2008 roku według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Podpisując umowę powodowie działali jako konsumenci.

Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił powodom kredytu w wysokości 179 622,66 zł indeksowanego kursem (...), a powodowie zobowiązali się zwrócić kwotę kredytu wraz z odsetkami w 360 miesięcznych ratach równych kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 1 i 2 umowy). Powodowie oświadczyli w umowie, że byli świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksowanej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i że akceptowali to ryzyko (§ 1 ust. 1 umowy).

Kredyt miały być przeznaczony na spłatę kredytu hipotecznego w (...) Bank umowy z dnia 19 lipca 2007 roku o nr (...), pokrycie składki ubezpieczeniowej, pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu, na uiszczenia składki na ubezpieczenie, spłatę kredytu w C. z dnia 8 października 2007 roku oraz na pokrycie kosztów remontu lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ulicy (...).

Kredyt miał zostać wypłacony przez Bank w dwóch transzach. W dniu wypłaty każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do (...) według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów - obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 umowy).

Zgodnie z definicją zawartą w § 6 ust. 1 umowy Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut , zwana Tabelą Kursów miała być sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana miała być o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i miała obowiązywać przez cały następny dzień roboczy.

Powodowie zobowiązali się dokonywać w okresie objętym umową spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i odsetkowych w terminach, kwotach i na rachunek wskazany
w aktualnym harmonogramie spłat. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w (...) po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do (...) obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 1 i 3 umowy).

Powodowie byli uprawnieni do wcześniejszej spłaty kredytu - § 11 umowy.

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 4,90% w skali roku, na które składać się miała suma obowiązującej stawki (...) i stałej marży Banku, która wynosiła 2,09%. Powodowie oświadczyli, że byli świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania oraz że akceptowali to ryzyko (§ 1 ust. 3 umowy).

W przypadku nie spłacenia przez powodów w terminie całości lub części raty spłaty wynikającej z umowy kredytu, niespłacona kwota miała stawać się zadłużeniem przeterminowanym. Bank miał prawo naliczać od wymagalnego kapitału odsetki karne
w wysokości podwójnego oprocentowania umownego z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kredytobiorcy, mimo upływu okresu wypowiedzenia, nie uregulowaliby należności, Bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia, miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania Bank miał pobierać od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2 - krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika (...) oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty pierwszej transzy kredytu (§ 14 ust. 1 - 3 umowy).

Zabezpieczeniem kredytu miało być miedzy innymi ustanowienie hipoteki kaucyjnej na rzecz Banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu, na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu nieruchomości powoda położonego w R. przy ulicy (...), cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia, weksel in blanco, ubezpieczenie od ryzyka utraty wartości nieruchomości przez okres 5 lat od dnia uruchomienia kredytu oraz ubezpieczenie spłaty kredytu z tytułu na wypadek śmieci lub trwałej niezdolności do pracy w Towarzystwie (...) Spółce Akcyjnej przez okres pierwszych dwóch lat kredytowania (§ 3 umowy).

Kredyt mógł zostać przewalutowany na wniosek powodów pod warunkiem, iż saldo kredytu po przewalutowaniu spełniało warunki określone dla maksymalnej kwoty kredytu, w zakresie wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczeń, pozytywnej weryfikacji zdolności kredytowej powodów. Przewalutowanie miało następować według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z obcej na PLN. W przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu miało zostać obliczone na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz. Za zmianę waluty kredytu Bank pobierać miał prowizję w wysokości określonej w Tabeli Prowizji i Opłat obowiązującej w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie. Prowizja za przewalutowanie przeliczana miała być według kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia dokonania przewalutowania (§ 20 umowy).

W razie stwierdzenia przez Bank, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego powodów, a w szczególności w przypadku niespłacenia dwóch rat odsetkowych lub odsetkowo – kapitałowych lub skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu, Bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części, bądź zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, lub przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez Bank (§ 22 umowy).

W sprawach nieuregulowanych umową miał mieć zastosowanie Regulamin do umowy kredytu hipotecznego, stanowiący integralną cześć umowy (§ 25 ust. 1).

Dowód: umowa k. 67-73.

Zgodnie z umową (...) Bank Spółka Akcyjna w K. uruchomiła kredyt i dokonała jego wypłaty.

Bezsporne.

W dniu 18 czerwca 2009 roku nadzwyczajne zgromadzenia akcjonariuszy podjęło uchwałę o połączeniu (...) Banku Spółki Akcyjnej w K. z (...) Bankiem Spółką Akcyjną w W. i powstaniu (...) Bank Spółki Akcyjnej w W..

Bezsporne.

Powodowie złożyli oświadczenia w piśmie z dnia 26 maja 2023 roku, że akceptują skutki uznania przez Sąd nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu z dnia 20 maja 2008 roku sporządzonego w dniu 15 maja 2008 roku. Oświadczenia powodów zostały odebrane przez stronę pozwaną w dniu 20 września 2023 roku.

Dowód: oświadczenia powodów k. 136-137 elektroniczne potwierdzenie odbioru k. 211.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, wymienione w stanie faktycznym oraz zeznania powodów.

Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo ich zeznania znalazły potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Powodowie w dniu złożenia wniosku o kredyt hipoteczny oraz w umowie w § 1 ust. złożyli oświadczenie, że zostali zapoznani z ryzykiem kursowym, nie oznaczało to jednak, że zostali o tym ryzyku w sposób prawidłowy poinformowani (§ 1 ust. 1 umowy). Powodowie podpisując oświadczenie z dnia 7 maja 2008 roku oraz umowę działali jako konsumenci, byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce informacje takie jak podpisali powodowie stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tych informacji wnioskować, że podpisując je powodowie zdawali sobie sprawę z ryzyka, które poniosą zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył, poprzez dokonywanie transakcji na rynku międzybankowym. Symulacja przedstawiona powodom nie mogła również odnieść prawidłowego skutku informacyjnego albowiem była symulacją modelową, jak z resztą zaznaczono w jej treści. A zatem przedstawiała abstrakcyjną sytuację całkowicie odmienną od rzeczywistej. Symulacja bowiem opierała się na założeniu, że kwota kredytu wynosić miała kwotę 150 000 zł, okres spłaty 15 lat, przewidywała niewielki wzrost kursu (...) i stóp procentowych. Te założenia następnie odnosiły się do wysokość spłaty rat kredytu, nie odnosiły się natomiast do salda kredytu. A zatem powodowie mogli uważać, że zmiana wysokości kursu (...) może mieć nie wielki wpływ na wysokość raty kredytu, mogli nie wiedzieć natomiast, że również na wysokość salda kredytu.

Sąd pominął na podstawie art. 235 ² § 1 pkt. 4 k.p.c. wniosek pozwanej o dowód z zeznań świadka K. K.. Mimo zobowiązania Sądu pozwany nie wskazał adresu miejsca zamieszkania lub pobytu świadka wobec czego przeprowadzenie tego dowodu było niemożliwe. Pozwany był przy tym wzywany o podanie adresu miejsca zamieszkania świadka albowiem zgodnie z informacją Komisariatu Policji w R. świadek nie zamieszkiwał pod adresem R. ul. (...). Świadek nie przebywał również pod adresem wskazanym w odpowiedzi na pozew albowiem tą wiedzę Sąd posiadał z urzędu, w związku z rozpoznaniem sprawy I C 1724/21. W sprawie I C 1724/21 Komenda Miejska Policji w R. zawiadomiła, że świadek nie przebywa pod adresem R., Św. J. 33 a od kliku lat.

Sąd nie ustalił stanu faktycznego w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci: zeznań P. S. w sprawie I C 2012/18 k. 177-180, pisma (...) do Ministra ds. Unii Europejskiej k. 181-184, stanowiska Przewodniczącego (...) k. 185-193, S. Przewodniczącego (...) k. 194-196 albowiem przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te ocenia się w dniu zawarcia umowy. Ogólne informacje na temat kredytów indeksowanych do (...) nie miały znaczenia dla rozpoznania sprawy.

Sąd nie ustalił stanu faktycznego w oparciu o dołączone przez powodów publikacji z Biuletynu Informacji Publicznej (...) k. 86-98, pisma z dnia 2 marca 2023 roku k. 90, pisma z dnia 22 marca 2023 roku k. 91 albowiem w/w dokumenty nie miały znaczenia dla rozpoznania sprawy, stanowiły wyłącznie stanowisko powodów w sprawie, w tym uzasadnienia do złożonego przez nich wniosku o zabezpieczenie.

Sąd zważył co następuje:

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2023 roku w związku z ogłoszeniem upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie (k 208). Bez wątpienia roszczenia powodów o zapłatę oraz
o ustalenie nieważności umowy z dnia 20 maja 2008 roku sporządzonej w dniu 15 maja 2008 roku dotyczyły masy upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. dlatego też Sąd w oparciu o w/w przepis zawiesił postępowanie w sprawie. Następnie zgodnie z art. 174 § 3 k.p.c. Sąd w/w postanowieniem wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie, a następnie podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W.. Proces
w zakresie roszczenia o ustalenie bowiem mógł być dalej prowadzony, gdyż roszczenie
o ustalenie mimo, że dotyczy masy upadłości, zdaniem Sądu nie stanowiło ani wierzytelności ani innego roszczenia, które podlegałoby zgłoszeniu do masy upadłości. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 września 2024 roku w sprawie III Czp 5/24. Sąd Najwyższy stwierdził, że „postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego2003 roku Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka”.

Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powodowie wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu w związku
z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) z dnia
20 maja 2008 roku sporządzonego w dniu 15 maja 2008 roku zawartej pomiędzy nimi a (...) Bank Spółką Akcyjną w K. D.z Oddziałem w Ł., której następcą prawnym była (...) Bank Spółka Akcyjna w W.. Nieważność umowy łączyli z istnieniem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji, bez których to postanowień w/w umowa nie mogła, ich zdaniem funkcjonować w obrocie prawnym. Zdaniem powodów niedozwolone klauzule umowne znajdowały się w § 1 ust. 1 umowy, w § 6 ust 1 umowy, w § 9 ust 2 umowy, w § 10 ust 3 umowy, w § 14 ust. 4 umowy, w § 20 ust. 3 umowy oraz w § 20 ust. 8 umowy. Sąd podzielił stanowisko powodów, przy czym uznał, że niedozwolone postanowienia umowne znajdują się w § 9 ust 2 umowy, w § 10 ust 3 umowy, w § 14 ust. 4 umowy, w § 20 ust. 3 i 4 umowy oraz w § 20 ust. 8 umowy.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

W/w postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Kwestionowane postanowienia wprawdzie dotyczyły głównych świadczeń stron ale zdaniem Sądu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku w/w postanowień użyto pojęcia tabeli kursów, które zdefiniowano w umowie – w § 6 ust. 1 w sposób nieostry. Nie podano bowiem żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez Bank, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte
w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny
z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in.
w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny
w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. A. charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie Banku, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez Bank nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami strony pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy
w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez Bank treść łączącej strony umowy kredytu w § 9 ust 2 umowy, w § 10 ust 3 umowy, w § 14 ust. 4 umowy, w § 20 ust. 3 i 4 umowy oraz w § 20 ust. 8 umowy i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 ¹§1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich,
z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia
w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców
z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji
i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie
w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych powodom, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorców płatnych
w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec Banku w przypadku przewalutowania kredytu, czy prowizji za przewalutowanie kredytu, wysokości zobowiązań kredytobiorców w przypadku zadłużenia przeterminowanego.

Powodowie nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami.

Dlatego też Sąd w wyroku częściowym uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił jej nieistnienie z uwagi na jej nieważność, w oparciu o art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 prawa bankowego.

R., dn. 15 października 2024 roku