Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2023 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Agnieszka Westwal
Protokolant:	sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 roku w Rybniku

sprawy z powództwa I. S., A. S.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W.

o ustalenie

ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej z dnia 11 października 2005 roku zawarta przez powodów z (...) Bank Spółką Akcyjną w K. – (...) Oddział w Ł. jest nieważna w całości.

Sygn. akt I C 2073/23

UZASADNIENIE

wyroku częściowego z dnia 16 listopada 2023 roku

Powodowie A. S. i I. S. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej z dnia 11 października 2005 roku zawarta przez nich z poprzednikiem prawnym pozwanej (...) Bankiem Spółką Akcyjną w K. - D. (...) w L. (obecnie (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W.) jest nieważna w całości oraz zasądzenie od pozwanej łącznie na ich rzecz kwoty 22 568,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty. Ewentualnie na wypadek uznania powyższych roszczeń za nieuzasadnione wnieśli o ustalenie, że postanowienia w/w umowy, a także stanowiącego integralną część umowy „R." były bezskuteczne wobec nich, w zakresie: § 1 ust. 1 umowy, § 2 ust. 2 umowy, § 4 ust. 2 umowy, § 19 ust. 5 Regulaminu, wnieśli o zasądzenie od pozwanej łącznie na ich rzecz kwoty 89 462,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty. Powodowie wnieśli także o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 34 zł według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że istotą sporu pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pozostawała kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego, w tym ocena treści postanowień zawartych w Umowie. Spornymi postanowieniami były przede wszystkim § 1 ust. 1 umowy, § 2 ust. 2 umowy, § 4 ust. 2 umowy, a także § 19 ust. 5 Regulaminu dotyczących wprowadzenia klauzuli indeksującej świadczeń stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwaną. Kwestionowane postanowienia stanowiły w świetle przepisów prawa postanowienia abuzywne, zmierzające do zaburzenia równowagi kontraktowej na wyłączną korzyść pozwanej, która wykorzystała swoją silniejszą pozycję (jako przedsiębiorcy) względem konsumenta oraz jego nieświadomość i brak specjalistycznej wiedzy co do ryzyka związanego z oferowanym produktem. Tym samym ocenić je należało jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znaczącej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne. Bezskuteczność kwestionowanych postanowień z kolei doprowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym kwestionowanych postanowień nie było możliwe. Na skutek nieważności umowy łączącej strony całość środków pobranych od nich przez pozwaną w wykonaniu w/w umowy kredytu stanowiło świadczenia nienależne, którego zwrotu domagali się na podstawie treści art. 405 k.c. w zw. z treścią art. 410 k.c. w wysokości 22 568,01 zł.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana przyznała, że jest następcą prawnym (...) Banku Spółki Akcyjnej w K., że strony zawarły umowę w brzmieniu wynikającym z jej treści oraz treści jej załączników, w tym regulaminu oraz, że umowa była wykonywana. Pozwana zaprzeczyła, aby zobowiązanie powodów nie było wyrażone w walucie obcej, aby powodowie posiadali status konsumentów, aby powodowie nie zostali poinformowani o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do (...), aby powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień umownych, aby kształtowała tabele kursowe w sposób dowolny, aby umowa kredytu zawierała klauzule niedozwolone, aby umowa kredytu była nieważna, aby raty kredytu lub wartość kredytu były zawyżone lub płacone przez powodów w zawyżonej wysokości i aby byłą zobowiązana do zapłaty względem powodów jakichkolwiek kwot z tytułu świadczenia nienależnego, w tym w szczególności jakichkolwiek należności dochodzonych pozwem. Nadto zaprzeczyła jakoby umowa stron była nieważna z uwagi na sprzeczność z art. 69 Prawa Bankowego, aby była nieważna z uwagi na przekroczenie granic swobody umów (art. 353 ¹ k.c.) i aby umowa naruszała zasady współżycia społecznego.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w W., w sprawie pod sygn. akt WA1M/GU/188/2023 ogłosił upadłość pozwanej (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W..

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2023 roku Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie (k.226).

Postanowieniem z dnia 14 września 2023 roku Sąd wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W. (k. 235).

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

W 2005 roku I. S. i A. S. byli małżeństwem, w którym obowiązywał ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Potrzebowali pieniędzy na remont domu. W związku z czym skorzystali z usług pośrednika finansowego, który zaoferował im kredyt indeksowany do (...) w (...) Banku Spółce Akcyjnej w K.. Powodowie nie mieli zdolności do zaciągnięcia kredytu w walucie polskiej na tak wysoki kredyt jak potrzebowali. Powodowie wiedzieli, że w przypadku wzrostu kursu (...) wzrośnie rata spłaty kredytu, przy czym pośrednik powiedział im że wzrost ten może być niewielki. Powodowie nie wiedzieli jednak, że w przypadku wzrostu kursu (...) wzrośnie również saldo ich kredytu, nie wiedzieli, że Bank będzie stosował dwa różne kursy, inny przy wypłacie kredytu i inny przy jego spłacie, że Bank sam ustala kursy walut, w oparciu o które będzie dokonywał przeliczeń w umowie. Powodowie działali w zaufaniu do pracownika pośrednika.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 87-91, zeznania powodów na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 roku.

W dniu 21 lipca 2005 roku powodowie podpisali wniosek kredytowy do (...) Bank Spółki Akcyjnej w K., na wzorze tego Banku. We wniosku powodowie zawnioskowali o udzielnie im kredytu w wysokości 186 883,29 zł indeksowanego do (...) na okres 360 miesięcy na wykończenie i refinansowanie kredytu mieszkaniowego na dom w wysokości 150 500 zł, prowizję w wysokości 2 761,82 zł oraz na refinansowanie zobowiązań konsumpcyjnych w wysokości 33 621,47 zł.

Pozytywna decyzja o uwzględnieniu wniosku powodów zapadła w dniu 26 lipca 2005 roku.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 20-22, k.107-112, decyzja k.113-115.

W dniu 11 października 2005 roku I. S. i A. S. zawarli z (...) Bank Spółką Akcyjną w K. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) według przedstawionego jej przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Podpisując umowę powodowie działali jako konsumenci.

Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił powodom kredytu w wysokości 196 201,03 zł indeksowanego kursem (...), a powodowie zobowiązali się zwrócić kwotę kredytu wraz z odsetkami w 360 miesięcznych ratach równych kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust 1 i 2 umowy).

Kredyt miały być przeznaczony na spłatę zobowiązań powodów, zapłatę prowizji od kredytu oraz pokrycie kosztów uczestnictwa w programie (...) (§ 1 ust. 3 umowy).

Powodowie wyrazili zgodę na uczestnictwo w programie (...) w ramach zadeklarowanych wariantów oraz oświadczyli, że wniosą opłatę za pierwszy rok uczestnictwa w programie w kwocie 4 244,02 zł oraz zgadzając się aby w kolejnych latach opłata za uczestnictwo w programie wynikała z tabeli opłat i prowizji zgodnie z wybranymi wariantami (§ 1 ust. 4 umowy).

Kredyt miał zostać wypłacony przez Bank bezgotówkowo w transzach na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę, w terminach wysokościach określonych w umowie (§ 2 ust. 1 umowy). W dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana na walutę, do której indeksowany był kredyt, według kursu kupna walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” - obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 2 ust. 2 umowy).

Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy następować miała w złotych na rachunek pomocniczy określony w każdorazowym harmonogramie spłat kredytu (§ 4 ust. 1 umowy). Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do waluty wyrażonej w umowie - obowiązującego w dniu spłaty (§ 4 ust. 2 umowy). Powodowie oświadczyli w umowie, że byli świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i że akceptowali to ryzyko (§ 4 ust. 3 umowy). Pozwana udzieliła powodom karencji w spłacie kapitału przez okres wypłaty transz kredytu na okres nie dłuższy niż do dnia 31 maja 2006 roku. W okresie karencji powodowie byli obowiązani do co miesięcznej spłaty odsetek (§ 4 ust. 6 umowy).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 2,64% w skali roku, na które składać się miała suma obowiązującej stawki (...) i stałej marży Banku, która wynosiła 1,98%. Zasady i terminy zmian oprocentowania oraz odsetki karne określać miał Regulamin (§ 6 ust. 1 i 4 umowy).

Zabezpieczeniem kredytu miało być miedzy innymi ustanowienie hipoteki kaucyjnej na rzecz Banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu na nieruchomości powodów położonej w J., cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia, weksel in blanco, cesja na Bank wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia od ryzyka utraty stałego źródła dochodu, cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia na życie (§ 8 umowy).

W razie stwierdzenia przez Bank, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego powodów, a w szczególności w przypadku niespłacenia dwóch rat odsetkowych lub odsetkowo – kapitałowych, Bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części, bądź zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, lub przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez Bank (§ 11 umowy).

Integralną częścią umowy był Regulamin (§ 13 umowy).

Zgodnie z definicją zawartą w § 2 Regulaminu Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów miała być sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana miała być o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i miała obowiązywać przez cały następny dzień roboczy.

W przypadku nie spłacenia przez powodów w terminie całości lub części raty spłaty wynikającej z umowy kredytu, niespłacona kwota miała stawać się zadłużeniem przeterminowanym. Bank miał prawo naliczać od wymagalnego kapitału odsetki karne w wysokości podwójnego oprocentowania umownego z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kredytobiorcy, mimo upływu okresu wypowiedzenia, nie uregulowaliby należności, Bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia, miał dokonać miał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania Bank miał pobierać od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2 - krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika (...) oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 16 regulaminu).

W przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej, kwota raty spłaty miała być obliczana według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia wpływu środków (§ 19 ust. 5 Regulaminu).

Powodowie byli uprawnieni do wcześniejszej spłaty kredytu - § 21 regulaminu, W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej prowizja za wcześniejszą spłatę, miała być przeliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty.

Kredyt mógł zostać przewalutowany na wniosek powodów pod warunkiem, iż saldo kredytu po przewalutowaniu spełniało warunki określone dla maksymalnej kwoty kredytu, w zakresie wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczeń, pozytywnej weryfikacji zdolności kredytowej powodów. Przewalutowanie miało następować według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z obcej na PLN. W przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu miało zostać obliczone na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz. Za zmianę waluty kredytu Bank miał pobrać prowizję w wysokości określonej w Tabeli Prowizji i Opłat obowiązującej w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie. Prowizja za przewalutowanie przeliczana miała być według kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia dokonania przewalutowania - § 30 regulaminu.

W dniu 14 października 2005 roku I. S. i A. S. podpisali oświadczenie, że zapoznali się z pouczeniem o prawie odstąpienia od umowy.

Dowód: umowa k. 23-36, oświadczenie k.117, zeznania powodów na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 roku.

(...) Bank Spółka Akcyjna w K. uruchomiła kredyt i dokonała jego wypłaty: w dniu 21 października 2005 roku w wysokości 138 701,03 zł, w dniu 14 listopada 2005 roku w wysokości 43 500 zł, w dniu 14 kwietnia 2006 roku w wysokości 14 000 zł oraz w dniu 30 listopada 2007 roku w wysokości 67 980 zł.

Dowód: zaświadczenie k. 40-44, historia zadłużenia k.45-46.

W dniu 20 listopada 2007 roku strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11 października 2005roku, w wyniku którego zwiększono powodom kwotę udzielonego kredytu o kwotę 67 980 zł.

Dowód: Aneks Nr (...) k. 37.

W dniu 23 listopada 2007 roku powodowie podpisali również druk z (...) Bank Spółki Akcyjnej w K. zatytułowany „Oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej”. W oświadczeniu znajdowały się przykładowe symulacje obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej dla kredytu o wysokości 150 000 zł na okres spłaty 15 lat przy aktualnym poziomie kursu (...) i aktualnym poziomie stopy procentowej dla kredytu w PLN i kredytu indeksowanego do (...), obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa kredytu w (...) będzie równa stopie procentowej kredytu w PLN, a kapitał będzie większy o 20%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że kurs (...) wzrośnie o wartość stanowiąca różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem (...) z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 0, (...) punktu procentowego, co daje wzrost o 15,6%, obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 4 punkty procentowe oraz obrazujące zmianę wysokości raty kapitałowo – odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 1,83 punktu procentowego w przypadku kredytów w PLN i o 0,518 punktu procentowego w przypadku kredytów indeksowanych kursem (...). Jednocześnie powodowie poprzez podpisanie druku złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani, że w/w symulacja miała wyłącznie charakter przykładowy i nie będą na jej podstawie wywodzić żadnych roszczeń wobec Banku oraz, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym i ryzykiem wynikających ze zmiennej stopy procentowej wnoszą o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Dowód: oświadczenie k. 116.

W dniu 18 czerwca 2009 roku nadzwyczajne zgromadzenia akcjonariuszy podjęło uchwałę o połączeniu (...) Banku Spółki Akcyjnej w K. z (...) Bankiem Spółką Akcyjną w W. i powstaniu (...) Bank Spółki Akcyjnej w W..

Bezsporne.

W dniu 3 czerwca 2011 roku strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11 października 2005 roku, w wyniku którego ustalono zasady funkcjonowania oferty M. R. II.

Dowód: Aneks Nr (...) k. 38.

W dniu 12 grudnia 2019 roku strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11 października 2005 roku, w wyniku którego dodano do umowy § 3 ust. 2 lit e) (dostarczenie do Banku oryginału polisy na życie) oraz zmieniono brzmienie § 8 ust. 5 dotyczącego cesji na rzecz Banku wierzytelności z tytułu ubezpieczenia na życie.

Dowód: Aneks Nr (...) k. 39.

Pismem z dnia 12 maja 2022 roku powodowie za pośrednictwem pełnomocnika złożyli do (...) Banku Spółki Akcyjnej w W. reklamację dotyczącą umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11 października 2005 roku, w której domagali się uznania przez Bank w/w umowy za nieważną ex tunc, dokonania pisemnego rozliczenia przez Bank w/w umowy i dokonania rozliczeń pomiędzy stronami w/w umowy wzajemnych świadczeń.

W odpowiedzi na pismo powódki (...) Bank Spółka Akcyjna w W. w piśmie z dnia 23 maja 2022 roku nie uwzględniła żądań powodów.

Dowód: pismo z 12 maja 2022 roku k. 47-49, pismo z 23 maja 2022 roku k. 50-51.

W pismach z dnia 6 grudnia 2022 roku powodowie złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani przez Sąd o skutkach uznania umowy za nieważną i byli świadomi konsekwencji stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy.

Oświadczenia powodów zostały doręczone pozwanej w dniu 27 lutego 2023 roku.

Dowód: oświadczenia powodów k. 76-77, elektroniczne potwierdzenie odbioru k. 157.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, wymienione w stanie faktycznym oraz zeznania powodów.

Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo ich zeznania znalazły potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Wprawdzie powodowie w dniu 23 listopada 2007 roku podpisali również druk z (...) Bank Spółki Akcyjnej w K. zatytułowany „Oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej”, w którym poprzez jego podpisanie złożyli oświadczenie, że zostali zapoznani z ryzykiem kursowym i, że wnioskują o udzielenie im kredytu indeksowanego do waluty obcej k. 116 nie oznaczało to jednak, że zostali o tym ryzyku w sposób prawidłowy poinformowani czy tylko złożyli pod tym oświadczeniem podpis. Treść oświadczenia została przygotowana przez pozwaną i to po dniu podpisania przez powodów umowy kredytu z dnia 11 października 2005 roku. Oświadczenie podobnej treści znalazło się również w treści umowy w § 4 ust. 3 umowy. Powodowie podpisując umowę działali jako konsumenci, byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce informacje takie jak podpisali powodowie stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tych informacji wnioskować, że podpisując je powodowie zdawali sobie sprawę z ryzyka, które poniosą zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył, poprzez dokonywanie transakcji na rynku międzybankowym. Symulacja przedstawiona powodom nie mogła również odnieść prawidłowego skutku informacyjnego albowiem była symulacją modelową, jak z resztą zaznaczono w jej treści. A zatem przedstawiała abstrakcyjną sytuację całkowicie odmienną od rzeczywistej. Symulacja bowiem opierała się na założeniu, że kwota kredytu wynosić miała kwotę 150 000 zł, okres spłaty 15 lat, przewidywała niewielki wzrost kursu (...) i stóp procentowych. Te założenia następnie odnosiły się do wysokość spłaty rat kredytu, nie odnosiły się natomiast do salda kredytu. A zatem powodowie mogli uważać, że zmiana wysokości kursu (...) może mieć wpływ na wysokość raty kredytu ale mogli nie wiedzieć, że również na jego saldo. Ponadto to oświadczenie, o czym była mowa powyższej zostało podpisane po dniu zawarcia umowy kredytu.

Sąd pominął dowód z zeznań świadka K. M. na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 4 k.p.c. z uwagi na niemożność jego przeprowadzenia z uwagi na nie wskazanie przez pozwanego adresu miejsca zamieszkania lub pobytu świadka (k. 235 verte zarządzenie z dnia 14 września 2023 roku, pkt. 6).

Sąd nie ustalił stanu faktycznego w oparciu o przedłożone przez stronę powodową dokumenty w postaci: wydruku tabeli zawierającej wyliczenia rat należnych pozwanemu z pominięciem klauzuli indeksacyjnej (k.52-55), z publikacji Komisji Nadzoru Finansowego (k.56-57) i z opinii biegłego sądowego dr S. A. (k.58-59) oraz w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci: stanowiska k. 120-124 albowiem przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te ocenia się w dniu zawarcia umowy, w/w pisma, stanowiska, opinie, wyliczenia należało ocenić jako stanowiska stron reprezentowane w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2023 roku w związku z ogłoszeniem upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie, a następnie postanowieniem z dni 14 września 2023 roku wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W. (k. 226, 235).

Bez wątpienia roszczenia powodów o zapłatę oraz o ustalenie nieważności umowy z dnia 11 października 2005 roku dotyczyły masy upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. dlatego też Sąd w oparciu o w/w przepis zawiesił postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 174 § 3 k.p.c. Sąd wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie, a następnie podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W.. Proces w zakresie roszczenia o ustalenie bowiem mógł być dalej prowadzony, gdyż roszczenie o ustalenie mimo, że dotyczyło masy upadłości, zdaniem Sądu nie stanowiło ani wierzytelności ani innego roszczenia, które podlegałoby zgłoszeniu do masy upadłości.

Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powodowie wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) z dnia 11 października 2005 roku zawartej pomiędzy nimi a (...) Bank Spółką Akcyjną w K., której następcą prawnym była (...) Bank Spółka Akcyjna w W.. Nieważność umowy łączyli między innymi z istnieniem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji, bez których to postanowień w/w umowa nie mogła, ich zdaniem funkcjonować w obrocie prawnym. Zdaniem powodów niedozwolone klauzule umowne znajdowały się w § 1 ust. 1 umowy, § 2 ust. 2 umowy, § 4 ust. 2 umowy, § 19 ust. 5 regulaminu.

Sąd podzielił stanowisko powodów, że niedozwolone postanowienia umowne znajdują się w § 1 ust. 1 umowy, w § 2 ust. 2 umowy, w § 4 ust. 2 umowy i w § 19 ust. 5 regulaminu. Dodatkowo Sąd uznał, że niedozwolone postanowienia umowne znajdowały się również w § 16 regulaminu, w § 21 ust. 5 regulaminu, w § 30 ust. 3,4 i 9 regulaminu.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne oraz zawarte w § 16 regulaminu, w § 21 ust. 5 regulaminu, w § 30 ust. 3,4 i 9 regulaminu zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. W/w postanowienia wprawdzie dotyczyły głównych świadczeń stron ale zdaniem Sądu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia Bankowej Tabeli kursów, które zdefiniowano w sposób nieostry w § 6 Regulaminu. Nie podano bowiem żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez Bank, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Abuzywnego charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie Banku, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez Bank nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami strony pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019 roku, IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019 roku, II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez Bank treść łączącej strony umowy kredytu w § 1 ust. 1 umowy, w § 2 ust. 2 umowy, w § 4 ust. 2 umowy i w § 16 regulaminu, w § 19 ust. 5 regulaminu, w § 21 regulaminu, w § 30 regulaminu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c. , jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych powodów, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec Banku w przypadku przewalutowania kredytu, wysokości prowizji pobieranych w przypadku wniosku o przewalutowanie kredytu i wniosku o wcześniejszą spłatę kredytu, wysokości zobowiązań powodów w przypadku przewalutowania kredytu w związku z zadłużeniem, o którym mowa w § 16 regulaminu. Powodowie nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami. Dlatego też Sąd uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił jej nieważność na podstawie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 prawa bankowego.

R., dn. 16 stycznia 2024 roku