Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lutego 2024 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Agnieszka Westwal
Protokolant:	sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 roku w Rybniku

sprawy z powództwa T. L., P. L.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W.

o ustalenie

ustala nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 25 lipca 2007 roku w związku ze stwierdzeniem nieważności przedmiotowej umowy.

Sygn. akt I C 2130/23

UZASADNIENIE

wyroku częściowego z dnia 20 lutego 2024 roku.

Powodowie P. L. i T. L. wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. na ich rzecz kwoty
163 383,82 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od
27 sierpnia 2007 roku do 9 sierpnia 2022 roku w ten sposób, iż:

a)  na rzecz powódki P. L. kwoty 4 880.00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty,

b)  na rzecz powoda T. L. kwoty 4 880.00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty,

c)  na rzecz powodów łącznie kwoty 153 623,82 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty.

Żądali także ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 25 lipca 2007 roku w związku ze stwierdzeniem nieważności przedmiotowej umowy. Ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych, powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 62 238,88 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej w związku z pobraniem środków tytułem spłaty kredytu w zawyżonej wysokości w okresie od 27 sierpnia 2007 roku do 9 sierpnia 2022 roku w ten sposób, iż:

a)  na rzecz powódki P. L. kwoty 1 860,94 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty,

b)  na rzecz powoda T. L. kwoty 1 860,94 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty,

c)  na rzecz powodów łącznie kwoty 58 517,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty.

Powodowie wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym opłat skarbowych od pełnomocnictwa, kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wyjaśniali, że istotą sporu pomiędzy stronami
w niniejszej sprawie pozostawała kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego, w tym ocena treści postanowień zawartych w Umowie. Spornymi postanowieniami były przede wszystkim: § 6 ust 1 umowy, § 9 ust 2 umowy, § 10 ust 3 umowy, §2 regulaminu w zakresie definicji Bankowej Tabeli kursów walut, § 16 ust 4 regulaminu, § 19 ust 5 regulaminu, § 21 ust 5 regulaminu dotyczące wprowadzenia klauzuli indeksującej świadczeń stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwaną. Kwestionowane postanowienia stanowiły w świetle przepisów prawa postanowienia abuzywne, zmierzające do zaburzenia równowagi kontraktowej na wyłączną korzyść pozwanej, która wykorzystała swoją silniejszą pozycję (jako przedsiębiorcy) względem konsumenta oraz jego nieświadomość i brak specjalistycznej wiedzy co do ryzyka związanego z oferowanym produktem. Tym samym ocenić je należało jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znaczącej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne. Bezskuteczność kwestionowanych postanowień z kolei doprowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ jej dalsze obowiązywanie w kształcie pozbawionym kwestionowanych postanowień nie jest możliwe.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank Spółka Akcyjna w W. wniosła
o oddalenie powództwa w całości i wniosła o zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana przyznała, że strony zawarły umowę w brzmieniu wynikającym z jej treści oraz treści jej załączników oraz, że umowa była wykonywana. Zaprzeczyła aby zobowiązanie powodów nie było wyrażone w walucie obcej i wyjaśniła, że kredyt indeksowany do waluty obcej nie jest kredytem złotowym ponieważ należy rozróżnić walutę zobowiązań wynikających z zawarcia Umowy Kredytu od waluty spełnienia świadczenia, tj. waluty w jakiej dokonywano uruchomienia kredytu oraz spłat rat kapitałowo-odsetkowych. Zaprzeczyła aby nie wypełniła obowiązku informacyjnego w zakresie dotyczącym ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do (...), aby powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień umownych, aby pozwana kształtowała tabele kursowe w sposób dowolny, aby umowa kredytu zawiera klauzule niedozwolone i aby umowa kredytu była nieważna czy aby raty kredytu lub wartość kredytu były zawyżone lub płacone przez powodów w zawyżonej wysokości. Zaprzeczyła także aby pozwana była zobowiązana do zapłaty względem powodów jakichkolwiek kwot z tytułu świadczenia nienależnego, w tym w szczególności jakichkolwiek należności dochodzonych pozwem. Pozwana zakwestionowała wszelkie wyliczenia powodów załączone do pozwu jako niepoparte żadnymi argumentami i nieznajdujące oparcia w przepisach prawa i zasadach ekonomii wskazując jednocześnie, że nie wnosi zastrzeżeń do kwot znajdujących odzwierciedlenie w wydanym przez nią zaświadczeniu. Pozwana podkreśliła, iż oferując zawarcie powodom Umowy Kredytu udzieliła im pełnej i rzetelnej informacji na temat mechanizmu funkcjonowania kredytu indeksowanego kursem (...), w tym poinformowała ich o ryzyku wiążącym się z zawarciem tego rodzaju umowy o czym świadczą choćby oświadczenia powodów zawarte w Umowie kredytu. Pozwana podniosła także zarzut potrącenia, zarzut zatrzymania oraz zarzut braku statusu konsumentów po stronie powodowej.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy
w W., w sprawie pod sygn. akt (...) ogłosił upadłość pozwanej (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W..

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2023 roku Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie (k.199).

Postanowieniem z dnia 19 września 2023 roku Sąd wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie oraz podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W. (k. 208).

Sąd ustalił:

W 2007 roku powodowie T. L. i P. M. potrzebowali pieniędzy na zakup mieszkania w celu realizowania celów mieszkaniowych. Skorzystali w tym celu z pomocy doradcy finansowego. Po miesiącu analizy przez doradcę, uzyskali informację, że nie mogą uzyskać kredytu w PLN, ale zaproponowano im kredyt w (...). Doradca twierdził, że ten kredyt będzie lepszy jeżeli chodzi o raty oraz o długość jego spłaty. Powodowie myśleli, że skoro skorzystali z pomocy doradcy finansowego to pomoże on wybrać im kredyt w najkorzystniejszej wersji oraz ich interesy zostaną należycie zabezpieczone. Sam kredyt został przedstawiony jako kredyt bezpieczny, o ile wahania kursu (...) mogły się zdarzać miały być niewielkie. (...) został przedstawiony jako waluta stabilna. Powodowie nie wiedzieli, jak ustalony jest kurs, tym bardziej nie mieli pojęcia, że Bank będzie stosował dwa różne kursy, inny przy wypłacie kredytu i inny przy jego spłacie, że Bank sam ustalać będzie kursy walut, w oparciu o które będzie dokonywał przeliczeń w umowie, że będą ponosić nieograniczone ryzyko kursowe oraz, że Bank przed własnym ryzykiem kursowym zabezpieczył się poprzez transakcje na rynku międzybankowym.

Dowód: zeznania powodów na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku (k. 291 - 292).

W dniu 3 lipca 2007 roku powodowie podpisali wniosek kredytowy do (...) Bank Spółki Akcyjnej (...) Oddział w Ł., na wzorze tego Banku. We wniosku powodowie zawnioskowali o udzielnie im kredytu w wysokości 151 000 zł indeksowanego do (...) na okres 360 miesięcy na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym (142 000 zł), dowolny cel (9 000 zł).

W dniu 20 lipca 2007 roku została podjęta przez (...) Bank Spółkę Akcyjną (...) Oddział w Ł. pozytywna w zakresie udzielenia powodom kredytu na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym (142 000 zł) zgodnie z ich wnioskiem z dnia 3 lipca 2007 roku. W pozostałym zakresie nie uwzględnił wniosku.

Dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 119 – 122, zgoda na przystąpienie do bez składkowego ubezpieczenia D. A. k.121v-122 , oświadczenie k. 122v, decyzja k. 123 – 126.

W dniu 25 lipca 2007 roku T. L. i P. M. zawarli
z (...) Bank Spółką Akcyjną w K. – (...) Oddział w Ł. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Podpisując umowę powodowie działali jako konsumenci.

Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił powodom kredytu w wysokości 151 683,29 zł indeksowanego kursem (...), a powodowie zobowiązali się zwrócić kwotę kredytu wraz z odsetkami w 360 miesięcznych ratach równych kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 1 i 2 umowy). Powodowie oświadczyli w umowie, że byli świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksowanej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i że akceptowali to ryzyko (§ 1 ust. 1 umowy).

Kredyt miały być przeznaczony na pokrycie: części ceny nabycia lokalu mieszkalnego w R. w wysokości 142 000 zł, uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w wysokości 1 306,15 zł, uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości w wysokości 1 516,83 zł, składek ubezpieczeniowych wynikających z programu (...) w wysokości 6 180,94 zł, kwoty na uiszczenie opłaty od ustanowienia hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu w wysokości 224,32 zł, kwoty na uiszczenie składki z tytułu Pakietowego (...) na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki w wysokości 455,05 zł (§ 2 ust. 1 umowy).

Kredyt miał zostać wypłacony przez Bank bezgotówkowo jednorazowo na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę, w terminach wysokościach określonych w umowie (§ 1 ust. 10 umowy). W dniu wypłaty kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do (...) według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów - obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 umowy).

Zgodnie z definicją zawartą w § 6 ust.1 umowy Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut oraz w § 2 regulaminu, zwana Tabelą Kursów miała być sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana miała być o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i miała obowiązywać przez cały następny dzień roboczy.

Powodowie zobowiązali się dokonywać w okresie objętym umową spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i odsetkowych w terminach, kwotach i na rachunek wskazany
w aktualnym harmonogramie spłat. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w (...) po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do (...) obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 1 i 3 umowy oraz § 19 ust. 5 regulaminu).

Powodowie byli uprawnieni do wcześniejszej spłaty kredytu - § 11 umowy. W przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej prowizja za wcześniejszą spłatę miała być przeliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty (§ 21 ust 5 regulaminu).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 4,16% w skali roku, na które składać się miała suma obowiązującej stawki (...) i stałej marży Banku, która wynosiła 1,65%. Powodowie oświadczyli, że byli świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania oraz że akceptowali to ryzyko (§ 1 ust. 3 umowy).

W przypadku nie spłacenia przez powodów w terminie całości lub części raty spłaty wynikającej z umowy kredytu, niespłacona kwota miała stawać się zadłużeniem przeterminowanym. Bank miał prawo naliczać od wymagalnego kapitału odsetki karne
w wysokości podwójnego oprocentowania umownego z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kredytobiorcy, mimo upływu okresu wypowiedzenia, nie uregulowaliby należności, Bank w następnym dniu po upływie terminu wypowiedzenia, miał dokonać przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania Bank miał pobierać od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2 - krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika (...) oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 14 ust. 1 - 3 umowy oraz § 16 ust. 4 regulaminu).

Zabezpieczeniem kredytu miało być miedzy innymi ustanowienie hipoteki kaucyjnej na rzecz Banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu, na nieruchomości powodów położonej w Ż., cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia, weksel in blanco, ubezpieczenie od ryzyka utraty wartości nieruchomości przez okres 5 lat od dnia uruchomienia kredytu oraz ubezpieczenie kredytu z tytułu niskiego wkładu własnego (§ 3 umowy).

Kredyt mógł zostać przewalutowany na wniosek powodów pod warunkiem, iż saldo kredytu po przewalutowaniu spełniało warunki określone dla maksymalnej kwoty kredytu, w zakresie wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczeń, pozytywnej weryfikacji zdolności kredytowej powodów. Przewalutowanie miało następować według kursów kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z obcej na PLN. W przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu miało zostać obliczone na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz. Za zmianę waluty kredytu Bank pobierać miał prowizję w wysokości określonej w Tabeli Prowizji i Opłat obowiązującej w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie. Prowizja za przewalutowanie przeliczana miała być według kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia dokonania przewalutowania (§ 20 umowy i § 30 regulaminu).

W razie stwierdzenia przez Bank, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego powodów, a w szczególności w przypadku niespłacenia dwóch rat odsetkowych lub odsetkowo – kapitałowych lub skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu, Bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części, bądź zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, lub przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez Bank (§ 22 umowy).

Integralną częścią umowy miał być Regulamin do umowy kredytu hipotecznego (§ 25 ust. 1).

Dowód: umowa k. 19 – 24, regulamin k. 25 - 31, zeznania powodów na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 roku, zeznania powodów na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku k. 291 - 292.

Zgodnie z umową (...) Bank Spółka Akcyjna w K. uruchomiła kredyt i dokonała jego wypłaty w dniu 9 sierpnia 2007 roku w wysokości 151 683,29 zł.

Dowód: potwierdzenie wypłaty środków k. 32.

W dniu 18 czerwca 2009 roku nadzwyczajne zgromadzenia akcjonariuszy podjęło uchwałę o połączeniu (...) Banku Spółki Akcyjnej w K. z (...) Bankiem Spółką Akcyjną w W. i powstaniu (...) Bank Spółki Akcyjnej w W..

Bezsporne.

W dniu 29 sierpnia 2009 roku T. L. i P. M. zawarli związek małżeński, w którym obowiązywał ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. W wyniku zawarcia związku małżeńskiego powódka przyjęła nazwisko L..

Dowód: zeznania powodów na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku (k. 291 - 292).

Powodowie w piśmie z dnia 27 stycznia 2023 złożyli oświadczenia, że akceptują skutki uznania przez Sąd nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu z dnia 25 lipca 2007 roku. Oświadczenia powodów zostały odebrane przez stronę pozwaną w dniu 28 marca 2023 roku.

Dowód: oświadczenia powodów k. 173, elektroniczne potwierdzenie odbioru k. 159.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, wymienione w stanie faktycznym oraz zeznania powodów.

Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo ich zeznania znalazły potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Powodowie w umowie złożyli oświadczenie, że zostali zapoznani z ryzykiem kursowym, nie oznaczało to jednak, że zostali o tym ryzyku w sposób prawidłowy poinformowani (§ 1 ust. 1 umowy). Powodowie podpisując umowę działali jako konsumenci, byli zatem stroną słabszą niż Bank, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzili się na postanowienia sformułowane wcześniej przez Bank, nie mając wpływu na ich treść. W praktyce informacje takie jak podpisali powodowie stanowiły dla Banku formę zabezpieczenia przed zarzutem nienależnego wywiązywania się z obowiązków informacyjnych, ale zdaniem Sądu nie można z tych informacji wnioskować, że podpisując je powodowie zdawali sobie sprawę z ryzyka, które poniosą zawierając umowę na tak długi okres czasu oraz tego, że Bank przed własnym ryzykiem skutecznie się zabezpieczył, poprzez dokonywanie transakcji na rynku międzybankowym.

Sąd pominął na podstawie art. 235 ² § 1 k.p.c. w związku z art. 6 k.c. wniosek powodów o zobowiązanie (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. do przedłożenia dokumentów w postaci scenariuszy przedziału możliwych poziomów kursów waluty (...), sporządzonych w związku z treścią (...) Komisji Nadzoru Bankowego z 1999 roku, które obowiązywały w (...) Banku Spółce Akcyjnej w K. w dacie sporządzenia umowy albowiem zgodnie z art. 6 k.c. to na stronie ciąży ciężar udowodnienie faktu, z która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Tym samym Sąd nie może zastępować bierności strony zwłaszcza, gdy jest ona reprezentowana tak jak w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika.

Sąd nie ustalił stanu faktycznego w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci: zeznań P. S. w sprawie I C 2851/18 k. 127 - 130, pisma (...) do Ministra ds. Unii Europejskiej wraz z załącznikiem k. 131 – 134, stanowiska Przewodniczącego (...) k. 135 – 146 albowiem przedmiotem sprawy były przede wszystkim zapisy łączącej strony umowy pod kątem jej ważności, a te ocenia się w dniu zawarcia umowy.

Sąd zważył co następuje:

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2023 roku w związku z ogłoszeniem upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie (k.199). Bez wątpienia roszczenia powodów o zapłatę oraz
o ustalenie nieważności umowy z dnia 25 lipca 2007 roku dotyczyły masy upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W. dlatego też Sąd w oparciu o w/w przepis zawiesił postępowanie w sprawie. Następnie zgodnie z art. 174 § 3 k.p.c. Sąd postanowieniem
z 19 września 2023 roku (k.208) wezwał Syndyka masy upadłości dłużnika (...) Bank Spółki Akcyjnej w upadłości w W. do udziału w sprawie, a następnie podjął zawieszone postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie z udziałem Syndyka masy upadłości (...) Bank Spółce Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W.. Proces
w zakresie roszczenia o ustalenie bowiem mógł być dalej prowadzony, gdyż roszczenie
o ustalenie mimo, że dotyczy masy upadłości, zdaniem Sądu nie stanowiło ani wierzytelności ani innego roszczenia, które podlegałoby zgłoszeniu do masy upadłości. Dlatego też Sąd postanowieniem z dnia 14 listopada 2023 roku k. 280 oddalił wniosek pozwanego o zmianę pkt. 2 postanowienia z dnia 19 września 2023 roku oraz oddalił wniosek pozwanego o zawieszenie postępowania w zakresie roszczenia o ustalenie.

Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powodowie wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu w związku
z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) z dnia
25 lipca 2007 roku zawartej pomiędzy nimi a (...) Bank Spółką Akcyjną w K. DOM z Oddziałem w Ł., której następcą prawnym była (...) Bank Spółka Akcyjna w W.. Nieważność umowy łączyli z istnieniem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji, bez których to postanowień w/w umowa nie mogła, ich zdaniem funkcjonować w obrocie prawnym. Zdaniem powodów niedozwolone klauzule umowne znajdowały się w § 6 ust 1 umowy, § 9 ust 2 umowy, § 10 ust 3 umowy, §2 regulaminu w zakresie definicji Bankowej Tabeli kursów walut, § 16 ust 4 regulaminu, § 19 ust 5 regulaminu, § 21 ust 5 regulaminu. Sąd podzielił stanowisko powodów, przy czym uznał, że niedozwolone postanowienia umowne znajdują się również w § 1 ust. 1 i 14 umowy, w § 20 umowy, w § 30 regulaminu.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

W/w postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Kwestionowane postanowienia wprawdzie dotyczyły głównych świadczeń stron ale zdaniem Sądu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku w/w postanowień użyto pojęcia tabeli kursów, które zdefiniowano w umowie – w § 6 ust. 1 i w regulaminie – w § 2, w sposób nieostry. Nie podano bowiem żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez Bank, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte
w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny
z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in.
w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny
w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. A. charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie Banku, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez Bank nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami strony pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy
w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez Bank treść łączącej strony umowy kredytu w § 6 ust 1 umowy, § 9 ust 2 umowy, § 10 ust 3 umowy, w § 20 umowy, w §2 regulaminu w zakresie definicji Bankowej Tabeli kursów walut, § 16 ust 4 regulaminu, § 19 ust 5 regulaminu, § 21 ust 5 regulaminu, § 30 regulaminu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 ¹§1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich,
z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia
w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców
z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji
i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie
w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych powodom, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorców płatnych
w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu, wysokości prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu, czy prowizji za przewalutowanie kredytu.

Powodowie nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami.

Dlatego też Sąd w wyroku częściowym uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił jej nieistnienie z uwagi na jej nieważność, w oparciu o art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 prawa bankowego.

R., dn. 8 marca 2024 roku