Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Rybniku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2022 roku

Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Mrozek

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2022 roku w Rybniku

sprawy z powództwa P. H., E. H.

przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie

1.  ustala, nieważność umowy o kredyt Hipoteczny nr KH/ (...) zawartej w dniu 07 września 2006 roku pomiędzy powodami P. H. i E. H. jako kredytobiorcami a pozwaną Bank (...) Spółką Akcyjną w W. jako kredytodawcą,

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda P. H. kwotę 50 851,88 zł (pięćdziesiąt tysięcy osiemset pięćdziesiąt jeden złotych osiemdziesiąt osiem groszy) oraz kwotę 28 043,68 CHF (dwadzieścia osiem tysięcy czterdzieści trzy franki szwajcarskie sześćdziesiąt osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 września 2022 roku do dnia zapłaty;

3.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki E. H. kwotę 50 851,88 zł (pięćdziesiąt tysięcy osiemset pięćdziesiąt jeden złotych osiemdziesiąt osiem groszy) oraz kwotę 28 043,68 CHF (dwadzieścia osiem tysięcy czterdzieści trzy franki szwajcarskie sześćdziesiąt osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 września 2022 roku do dnia zapłaty;

4.  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

5.  zasądza od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwotę po 5 917 zł (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2656/20

UZASADNIENIE

P. H. i E. H. (k. 415 i nast.) po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wnieśli o ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr KH/ (...) z dnia 07 września 2006 roku zawarta pomiędzy nimi a pozwaną Bank (...) Spółką Akcyjną w W. jest nieważna, o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 50 851,88 zł i 28 043,68 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 49 552,03 zł od dnia 18 sierpnia 2020 roku i od kwoty 1 299,85 zł oraz od kwoty 4 784,16 CHF od dnia następnego po dniu doręczenia modyfikacji roszczenia do dnia zapłaty, o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 50 851,88 zł i 28 043,68 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 49 552,03 zł od dnia 18 sierpnia 2020 roku i od kwoty 1 299,85 zł oraz od kwoty 4 784,16 CHF od dnia następnego po dniu doręczenia modyfikacji roszczenia do dnia zapłaty, a także wnieśli o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska powodowie wyjaśniali, że w/w umowa jest nieważna albowiem zawierała w swej treści niedozwolone klauzule umowne, była sprzeczna ustawą, dobrymi obyczajami, zasadami współżycia społecznego. Niedozwolone klauzule umowne dotyczyły przy tym klauzuli indeksacyjnej zamieszczonej w postanowieniach umowy w § 2 ust. 2, w § 7 ust. 1, w § 8 ust. 3. Przeliczenia kwoty kredytu, rat odbywały się na podstawie nieznanego im mechanizmu, zasad, które znała jedynie pozwana i która te zasady im narzuciła. Ze względu na zastosowanie przez pozwaną w/w klauzuli w chwili podpisywania umowy, nie znali faktycznej wysokości kredytu, nie znali mechanizmów, w oparciu o które mogli by to również ustalić. Wysokość kredytu, wysokość rat kredytu była zatem uzależniona tylko i wyłącznie od mierników wartości jak. np. kurs kupna waluty (...), które to były przez pozwaną określone arbitralnie, bez żadnych wytycznych i ograniczeń zawartych w treści umowy lub też regulowanych powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Możliwość jednostronnego kształtowania przez pozwaną jako przedsiębiorcę kursów, od których zależy świadczenie ich jako konsumentów było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszyło ich interesy. Klauzule indeksacyjne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zawierając w/w umowę działali jako konsumenci. Postanowienia umowy zostały zaczerpnięte z wzorca, który został jednostronnie ustalony przez pozwaną i nie podlegał jakimkolwiek zmianą czy negocjacjom. Powodowie mogli jedynie zaakceptować zapisy o treści zaproponowanej przez pozwaną. Bank nie poinformował ich, że konstrukcja kredytu indeksowanego naraża ich na ogromne ryzyko kursowe, a korzyść z niższego oprocentowania była tylko pozorna, ponieważ wzrost kursu waluty spowoduje wzrost zarówno bieżącej raty spłaty kredytu jak i całego salda zadłużenia. Powodowie wyjaśniali również, że od dnia zawarcia małżeństwa do chwili obecnej pozostają w związku małżeńskim. Początkowo spłacali raty kredytu ze środków stanowiących wspólność małżeńską, a od 29 stycznia 2018 roku, kiedy to zawarli umowę majątkową ustanawiającą w ich małżeństwie rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków do chwili obecnej spłacają raty w częściach równych z majątków osobistych. Konsekwencją nieważności umowy, zdaniem powodów jest obowiązek wzajemnego zwrotu przez strony tego, co sobie świadczyły w jej wykonaniu tzw. teoria dwóch kondykcji. Tym samym powodowie żądali zasądzenia od pozwanej kwot po 50 851,88 zł i 28 043,68 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a które to kwoty uiścili realizując umowę na rzecz pozwanej w okresie od 07 września 2006 roku do 16 marca 2022 roku. W/w kwoty przy tym stanowiły sumę uiszczonych rat kapitałowo – odsetkowych w łącznej wysokości 95 871,12 zł i 56 087,36 CHF, opłatę z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w kwocie 2 139 zł, opłatę z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia pomostowego w kwocie 624 zł.

W odpowiedzi na pozew pozwana Bank (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana zakwestionowała powództwo zarówno co do zasady, jak i wysokości. Zaprzeczyła aby umowa zawarta z powodami zawierała postanowienia abuzywne, w tym w zakresie klauzuli indeksacyjnej. Zakwestionowana przez powodów jej zdaniem klauzula indeksacyjna została określona w umowie w sposób jasny, precyzyjny, niebudzący wątpliwości i wobec tego w pełni była skuteczna i wiązała strony. Zaprzeczyła aby jej pracownicy nie dopełnili obowiązku informacyjnego wobec powodów związanych z zawarciem umowy, w szczególności w zakresie konsekwencji wynikających i związanych z zaciąganiem zobowiązania indeksowanego kursem waluty obcej. Powodowie nigdy również sami nie zwracali się do jej pracowników z jakimkolwiek wnioskiem o wyjaśnienie czy doprecyzowanie kwestii wynikających lub związanych zawartą umową, Regulaminem, Cennikiem. Powodowie mogli zabrać do domu projekt umowy przed jego podpisaniem celem analizy w domu umowy, przy udziale doradcy kredytowego bądź prawnika. Zaprzeczyła aby powodowie nie mieli wpływu na treść postanowień zawartej umowy. Powodowie przez 14 lat wykonywali zawartą przez strony umowę a zaczęli kwestionować jej postanowienia dopiero w związku z umocnieniem się kursu franka szwajcarskiego w stosunku do złotówki, na co Bank nie miał żadnego wpływu. Wcześniej powodom opłacało się zawrzeć umowę i ją wykonywać albowiem oprocentowanie takiego kredytu było niższe niż kredytu złotówkowego, niższa była również rata takiego kredytu. W/w czynniki zdaniem pozwanej zaważył na decyzji powodów o wybraniu kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Mając na uwadze powyższe, zdaniem pozwanej żądanie powodów uznać należało za pozbawione podstaw, noszące znamiona nadużycia prawa podmiotowego, czy też należało je ocenić jako sprzeczne z normą wyrażoną w art. 5 k.c.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

Powodowie chcieli uzyskać środki finansowe na budowę domu. Po zapoznaniu się z ofertą różnych banków ostatecznie zdecydowali się zawrzeć umowę indeksowaną do (...) z pozwaną, między innymi dlatego, że w tym Banku posiadali rachunki bankowe. Przedstawiona im przez pozwaną oferta umowy wydawała im się bardzo korzysta, z małym ryzykiem. Pracownik pozwanej bowiem przedstawiał im wykresy i symulację obrazujące wzrost waluty (...) w bardzo niewielkim zakresie. Ponadto przedstawiając ofertę tego kredytu zestawił ją z ofertą kredytu w złotych polskich, gdzie rata i oprocentowanie było znacznie wyższe. Posiadali również wyższą zdolność kredytową wybierając ofertę kredytu indeksowanego do (...). Powodowie zdawali sobie sprawę, że wysokość raty kredytu będzie uzależniona od kursu waluty (...), wiedzieli również, że do przeliczeń Bank stosuje dwa kursy, kurs sprzedaży i kurs kupna, nie wiedzieli jednak, że kurs ten tworzyła pozwana, na podstawie jakich zasad, mechanizmów. Przedstawianie stronie powodowej informacji i pouczeń w trakcie rozmów przedkontraktowych zostało zniekształcone przez eksponowanie wyłącznie rzekomych korzyści (niższej wysokości raty i oprocentowania) związanych z rekomendowanym kredytem denominowanym do (...) jako atrakcyjniejszym od kredytu niepowiązanego z tą walutą obcą. Nie przedstawiono powodom bardzo negatywnych scenariuszy kształtowania się kursu franka szwajcarskiego i wpływu tej zmiany na zadłużenie z tytułu kredytu. Powodowie nie wiedzieli, że kwota długu może wzrosnąć w sposób nieograniczony.

Dowód: zeznania powodów na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 roku, w dniu 03 października 2022 roku.

Ostatecznie powodowie uznali, że zaoferowany im kredyt indeksowany do (...) przez pozwaną był korzystny wobec czego podjęli decyzje o zawarciu zaoferowanego im kredytu. Na przygotowanym wzorze złożyli wniosek o udzielenie kredytu w wysokości 296 000 zł, przy czym jako walutę kredytu wskazali frank szwajcarski.

Dowód: wniosek kredytowy k. 196-198, zeznania powodów na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 roku i w dniu 03 października 2022 roku.

W dniu 07 września 2006 roku powodowie zawarli z pozwaną umowę o kredyt hipoteczny nr KH/ (...) według przedstawionego im przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Dokonana czynność nie miała związku z działalnością gospodarczą ani zawodową powodów. Powodowie zawierając umowę działali w charakterze konsumentów. Zgodnie z zawartą umową Bank udzielił w/w kredytu w wysokości 296 000 zł. Kredyt był indeksowanego do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązujące w Banku (...) w dniu uruchomienia transzy kredytu. Kredyt miał zostać przeznaczony na budowę domu metodą gospodarczą oraz spłatę innego kredytu mieszkaniowego (§ 2 umowy). Wypłata kredytu miała następować transzami. Okres kredytowania wynosił 360 miesiące. Oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania miało być według zmiennej stopy procentowej. Powodowie zobowiązali się do spłaty kwoty kredytu udzielonego w (...) w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu zgodnie z Tabelą Kursów Obcych Banku (...) (§ 7 umowy). Spłata kredytu miała następować poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z prowadzonego na ich rzecz w związku z zawartą umową rachunku bankowego. Jako prawne zabezpieczenie kredytu wskazano hipotekę kaucyjną do kwoty 503 200 zł, cesję na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości i z umowy na Życie powodów, do czasu otrzymania przez Bank odpisu z księgi wieczystej z ustanowionym prawomocnie zabezpieczeniem hipotecznym opłacania co miesięcznej składki ubezpieczeniowej, przy czym miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej wynosiła 1/12 z 0,81% kwoty przyznanego kredytu, przy uwzględnieniu kursów waluty (...), na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa wg. (...) Banku (...) S.A. W/w opłatę Bank miał pobierać z dołu do czasu ustanowienia hipoteki poprzez automatyczne obciążenie rachunku powodów złotych polskich. Zabezpieczeniem kredytu było również zawarcie umowy ubezpieczenia niskiego wkładu własnego powodów. Powodowie zobowiązali się do zwrotu składki z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w wysokości 2 139 zł (§ 9 umowy).

Integralną częścią zawartej umowy był również Regulamin Kredytowania Osób Fizycznych w ramach usług (...) w Banku (...) S.A.

Aneksem z dnia 14 czerwca 2017 roku strony podwyższyły kwotę kredytu o 40 000 zł. Oprócz podwyższenia kwoty hipoteki kaucyjnej, jako zabezpieczenie dodatkowe strony wprowadziły obowiązek opłacenia przez powodów prowizji za podwyższone ryzyko od podwyższonej kwoty kredytu w wysokości 34,82 zł do czasu ustanowienia wszystkich docelowych zabezpieczeń.

Dowód: umowa kredytu k.49-64, aneks k. 65-68.

Kredyt został wypłacony powodom w 6 transzach tj. w dniu 18 września 2006 roku w wysokości 36 000,01 zł, w dniu 26 września 2006 roku w wysokości 65 000 zł, w dniu 03 listopada 2006 roku w wysokości 65 000,01 zł, w dniu 14 marca 2007 roku w wysokości 65 000,01 zł, w dniu 31 maja 2007 roku w wysokości 64 999,97 zł i w dniu 11 lipca 2007 roku w wysokości 40 000 zł tj. łącznie kwotę 336 000 zł.

Dowód: zaświadczenie k. 71.

W chwili zawarcia umowy powodowie pozostawali w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. W dniu 29 stycznia 2018 roku powodowie wprowadzili w swoim małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Do momentu wprowadzenia ustroju rozdzielności majątkowej powodowie pokrywali raty ze środków pochodzących z ich majątku wspólnego po wprowadzeniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków po połowie z majątków osobistych.

Powodowie na poczet wykonania umowa o kredyt hipoteczny nr KH/ (...) z dnia 07 września 2006 roku uiścili od dnia 07 września 2006 roku do dnia 16 marca 2022 roku łącznie kwotę 95 871,12 zł (k. 72) i kwotę 58 378,05 CHF (k. 79 i k. 419-421). Tytułem refundowania pozwanej kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego powodowie uiścili na jej rzecz kwotę 2 139 zł, z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia kredytu do czasu otrzymania odpisu księgi wieczystej z prawomocny wpisem ustanowienia na jej rzecz hipoteki kaucyjnej uiścili łącznie kwotę 624, oraz prowizję za podwyższone ryzyko w wysokości 69,64 zł (k. 70).

Dowód: umowa majątkowa k. 69, zeznania powodów na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 roku i w dniu 03 października 2022 roku, zaświadczenie k. 72 – 79, k. 419-421, zaświadczenie k. 70.

W dniu 25 sierpnia 2022 roku powodowie zostali poinformowania przez Sąd o skutkach uznania przez Sąd nieważności umowy. Zostali również zobowiązani do złożenia oświadczenia czy akceptują te skutki w dwóch egzemplarzach. W dniu 24 sierpnia 2022 roku powodowie złożyli w/w oświadczenie. W dniu 12 września 2022 roku oświadczenie powodów odebrała pozwana.

Dowód: zarządzenie k. 426, pisma do powodów wraz z potwierdzeniem odbioru k. 431, k. 433, k. 436, oświadczenie k. 443, potwierdzenie odbioru k. 450.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił głównie w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty. Sąd ocenił dowody z dokumentów jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie podważały ich prawdziwości i autentyczności. Sąd nie miał podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Zeznania powodów Sąd ocenił jako wiarygodne - choć - podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju - akcentowali oni zaufanie do banku. Częściowo znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary zeznaniom powodów dotyczących okoliczności zawarcia umowy kredytu, tym bardziej, że z dowodów przedstawionych przez pozwanego nie wynikają odmienne fakty. Za wiarygodne Sąd uznał zeznania złożone przez świadka S. M. chodź zeznania te nie przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sprawie albowiem w/w świadek nie pamiętał powodów, nie pamiętał czy brał udział w oferowaniu im zawartej umowy.

W związku z uwzględnieniem powództwa na podstawie art 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wnioski o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego sądowego z rachunkowości zgłoszony przez stronę powodową i z opinii biegłego z zakresu finansów, bankowości i rachunkowości zgłoszony przez pozwaną. Sąd pominął również dowód z zeznań świadka J. C. albowiem w/w świadek w ogóle nie brał udziału w oferowaniu powodom umowy, nie brał udziału w jej podpisywaniu.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo było zasadne w zasadniczej części.

Powodowie wnieśli o ustalenie, że łącząca ich z pozwaną umowa kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 07 września 2006 roku była nieważna.

Powodowie nieważność umowy wiązali przede wszystkim z zamieszczeniem przez pozwaną w umowie niedozwolonych klauzul umownych. Niedozwolone klauzule umowne przy tym dotyczyły w szczególności zastosowanego w umowie mechanizmu waloryzacji. Nieważność umowy łączyli również z brakiem prawidłowego, rzetelnego poinformowania ich o ryzyku związanym ze zmiennością kursu waluty (...), wpływu tych zmian na ich obowiązki wynikające z umowy, z brakiem prawidłowego, rzetelnego poinformowania ich o sposobie tworzenia tabeli kursów walut.

Zgodnie z art. 358 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).

Kwestionowane przez powodów postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Kwestionowane postanowienia dotyczyły wprawdzie głównych świadczeń stron ale ich kontrola była możliwa gdyż zdaniem Sądu nie zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednoznaczność oznacza bowiem, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia (...) Banku (...), która nie została w żaden sposób zdefiniowana w umowie oraz w stanowiącym integralną cześć umowy Regulaminem. W umowie oraz w Regulaminie nie tylko zatem nie zdefiniowano pojęcia (...) Banku (...) ale i również nie podano żadnego mechanizmu ustalania tych kursów w tabeli, jak i również, że były one tworzone przez bank. Powodowie zatem nie mieli jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.

Z przepisu art. 358 ¹ k.c. wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „ Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...) w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez Sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawie Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie (...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał także art. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iż art. 76 Konstytucji pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. A. charakteru tych klauzul nie ujmuje twierdzenie pozwanej, że stosowane przez nią kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy (...) stosowane przez pozwaną nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez pozwany Bank.

Nie można też zgodzić się z argumentami pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.

Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez pozwany Bank treść łączącej strony umowy kredytu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powodów.

Zgodnie z art. 385 ¹§1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powodów (kredytobiorców - konsumentów) zakwestionowanymi postanowieniami.

Stosownie do art. 385 ¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.

Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorcy, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda jego zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu. Powodowie nie wyrazili chęci, nie wyrazili zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami. Dlatego też Sąd uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił nieważność umowy, w oparciu o art. 58 § 1 k.c., jak w pkt. 1 wyroku.

Stwierdzenie nieważności umowy uprawniało powodów do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu w/w umowy kredytu, jako nienależnych – w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c. Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 7 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Powodowie domagali się w niniejszej sprawie zasądzenia na rzecz każdego z nich połowy z kwoty 95 871,12,12 zł i z kwoty 56 087,36 CHF jako zwrotu wpłaconych przez nich środków z tytułu spłaty rat w okresie od dnia zawarcia umowy do marca 2022 roku. Domagali się również zwrotu po połowie wpłaconych przez nich: kwoty 2 139 zł tytułem refundowania składki ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, kwoty 624 zł tytułem refundowania składki ubezpieczenia kredytu do czasu otrzymania przez pozwaną odpisu księgi wieczystej z prawomocnym wpisem hipoteki kaucyjnej oraz kwoty 69,64 zł tytułem pokrycia przez nich prowizji za podwyższone ryzyko. Z zaświadczeń pozwanego Banku dołączonych do akt sprawy wynikała kwota dochodzonego przez powodów roszczenia w całości (k.70, k. 72 – 79, k. 419-421). Żądanie powodów o zasądzenie od pozwanej wskazanych kwot było zatem w pełni zasadne, podobnie jak roszczenie o zasądzenie tychże kwot po połowie na rzecz każdego z powodów w związku z dołączeniem umowy majątkowej wprowadzającej w małżeństwie powodów ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków w miejsce dotychczasowego ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej oraz treści zeznań powoda złożonych na rozprawie w dniu 03 października 2022 roku. Dlatego też Sąd w punkcie 2 i 3 wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powodów każdego z powodów kwotę po 50 851,88 zł i kwotę po 28 043,68 CHF. O odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zasądzając odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym pozwana zapoznała się z oświadczeniami powodów z 24 sierpnia 2022 roku, że godzą się na konsekwencje wynikające z nieważności spornej Umowy, co miało miejsce 12 września 2022 roku, oddalając dalej idące roszczenie odsetkowe w pkt. 4 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zdanie drugie k.p.c., obciążając nimi w całości stronę pozwaną. Na zasądzoną od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów kwoty składają się: połowa opłaty sądowej od pozwu w wysokość 500 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów będącego radcą prawnym w wysokości 5 400 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonych kosztów procesu Sąd zasądził również odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

R., dn. 28 października 2022 roku